Genel çerçeve
Belçika'da 1 Şubat 2020 tarihinde yürürlüğe giren Unutulma Hakkı (Droit à l'oubli), geçmişte ciddi sağlık sorunları yaşamış kişilerin tıbbi geçmişlerinin, sigorta kabullerinde veya prim hesaplamalarında süresiz olarak aleyhlerine kullanılmasını engellemeyi amaçlayan yasal bir düzenlemedir.
Bu hak sayesinde, bireylerin geçmişte kalan hastalıklarının geleceklerini ve finansal güvencelerini olumsuz etkilemesinin önüne geçilmesi hedeflenmektedir.
Söz konusu hak, sigorta sözleşmelerinin kurulmasında iki temel prensibin dengelenmesine dayanmaktadır:
- Risk beyanı yükümlülüğü: Sigorta yaptırmak isteyen kişi, yasal muafiyet sınırları dışında kalan mevcut sağlık durumunu ve patolojilerini sigorta şirketine eksiksiz ve dürüst bir şekilde bildirmekle yükümlüdür.
- Yasal sınırlandırma: Sigorta şirketi, kendisine bildirilen tıbbi geçmişi ancak mevzuatın çizdiği sınırlar dahilinde hesaba katabilir.
Unutulma hakkının geçerli olduğu sigorta türleri
A. Kalan Borç Sigortası (Assurance solde restant dû - ASRD)
Genellikle konut veya iş kredilerinde borcun kalan kısmını güvenceye alan geçici bir ölüm sigortasıdır. Tedavisi biteli 5 yılı geçmiş ve hastalığı tekrar etmemiş kişilerin dosyası, geçmişteki kanser hiç var olmamış gibi temiz bir sicille değerlendirilir.
B. İş Göremezlik / Gelir Güvencesi Sigortası (Assurance incapacité de travail)
Hastalık veya kaza nedeniyle geçici ya da kalıcı iş göremezlik durumlarında ortaya çıkan gelir kaybını telafi eden sigorta türüdür. Standart 5 yıllık başarılı tedavi ve hastalığın tekrar etmeme şartı burada da geçerlidir.
Bu sigorta türünde unutulma hakkından yararlanabilmek için, söz konusu 5 yıllık süreç boyunca kişinin kanser nedeniyle iş göremezlik durumuna düşmemiş olması yasal şart olarak aranır.
Değerlendirme kişinin güncel sağlık durumuna göre yapılır. Başvuru anında geçmişteki kanserden kalan kalıcı bir bedensel hasar mevcutsa, sigortacı kanserin kendisini gerekçe göstererek poliçeyi reddedemez; ancak bu güncel kalıcı hasarları poliçe kapsamı dışında tutabilir.
C. Seyahat İptal Sigortası (Assurance annulation de voyage)
1 Haziran 2026 itibarıyla kapsama dahil edilen seyahat iptal sigortalarında, 5 yıllık başarılı tedavi süresini dolduran ve hastalığı tekrar etmeyen kişilerin kanser geçmişini beyan etme zorunluluğu bulunmamaktadır.
Sigortacının bu bilgiyi poliçe şartlarını ağırlaştırmak veya ek prim talep etmek için bir gerekçe olarak kullanması kanunen yasaklanmıştır. Yapılan yasal düzenlemeyle, iyileşmiş bireylerin seyahat özgürlüklerinin sigorta şirketleri tarafından kısıtlanmasının önüne geçilmesi amaçlanmıştır.
1 Haziran 2026 tarihli güncel düzenlemeler ve yenilikler
Unutulma hakkının kapsamı yasal düzenlemelerle kademeli olarak genişletilmiş olup, 1 Haziran 2026 itibarıyla aşağıdaki üç ana yenilik yürürlüğe girmiştir:
- Eski kanser hastaları için beyan zorunluluğunun kaldırılması: Yasal süre şartlarını sağlayan eski kanser hastalarının, başvuru esnasında bu tıbbi geçmişlerini sigorta şirketine beyan etme veya açıklama yükümlülüğü tamamen ortadan kaldırılmıştır.
- Seyahat iptal sigortasına genişletilme: Unutulma hakkının sağladığı yasal koruma, kalan borç ve iş göremezlik sigortalarının yanı sıra seyahat iptal sigortalarında da geçerli kılınmıştır.
- Zorunlu standart bilgilendirme dokümanı: Sigortacılar, başvuru sahibine unutulma hakkının kapsamını, sürelerini, koşullarını ve istisnalarını açıklayan standart bir bilgilendirme dokümanı sunmakla yükümlü tutulmuştur.
Hastalık türlerine göre koşullar ve sınırlar
A. Kanser vakaları
Ocak 2025'te yapılan düzenleme ile unutulma hakkından yararlanmak için gerekli standart süre 8 yıldan 5 yıla indirilmiştir.
5 yıllık süre, kanser tedavisinin başarıyla tamamen bittiği andan itibaren başlar. Hormon tedavisi gibi uzun süreli koruyucu takip tedavileri bu sürenin başlamasına engel teşkil etmez. Bu 5 yıllık süreçte hastalığın tekrar etmemiş olması zorunludur.
Şartları sağlayan kişilerin geçmiş kanser öyküsü nedeniyle sigorta şirketinin başvuruyu reddetmesi, ek prim uygulaması veya sözleşmeye kapsam dışı bırakma maddesi eklemesi yasaktır.
Bazı spesifik kanser türleri için Ekonomi Bakanlığı (SPF Economie) tarafından yayınlanan referans tablosunda 5 yıldan daha kısa ve avantajlı süreler belirlenmiştir.
B. Kronik hastalıklar (HIV, Hepatit, Mukovisidöz vb.)
Kanser vakalarından farklı olarak, kronik hastalıklarda sigorta şirketine beyanda bulunma zorunluluğu devam etmektedir. Hastalık sigortacıdan gizlenemez.
Sigorta şirketleri kronik hastalık beyanlarını serbestçe fiyatlandırma yetkisine sahip değildir; yasal referans tablosuna uymakla yükümlüdür. Bu tablo, hangi sürelerin ardından ek prim uygulanamayacağını ve hangi durumlarda tavanı belirlenmiş sınırlı ek primlerin işletilebileceğini düzenler.
Sık sorulan sorular
Soru 1: Unutulma hakkı sadece sağlık sorunları ve hastalıklarla mı ilgilidir?
Evet. Sigorta hukuku bağlamındaki unutulma hakkı, genel veri koruma hukukundaki internet üzerindeki kişisel verilerin silinmesi kavramından farklıdır. Bu hak, yalnızca ciddi sağlık sorunları ve ağır patoloji geçmişi olan bireylerin belirli sigorta türlerine erişimini güvence altına alan tıbbi ve yasal bir koruma mekanizmasıdır.
Soru 2: Bu hak sadece kanser hastaları için mi geçerlidir?
Hayır. Unutulma hakkı kanser patolojilerinin yanı sıra HIV, Hepatit ve Mukovisidöz gibi yasal listede açıkça belirtilen belirli kronik hastalıkları da kapsamaktadır. Ancak kanser geçmişi olanlar ile kronik hastalığı olan bireyler arasında beyan yöntemi açısından fark vardır.
Soru 3: Unutulma hakkı her sigorta poliçesinde talep edilebilir mi?
Hayır. Unutulma hakkı kanun kapsamında kalan borç sigortası, iş göremezlik / gelir güvencesi sigortası ve seyahat iptal sigortası bakımından gündeme gelir.
Soru 4: Kanser hastaları için öngörülen 5 yıllık süre ne zaman başlar?
Bu süre, ameliyat, kemoterapi veya radyoterapi gibi aktif tedavilerin başarıyla tamamen sona erdiği andan itibaren başlar. Sürenin geçerli olabilmesi için bu süreçte hastalığın tekrar etmemiş olması gerekir.
Soru 5: 1 Haziran 2026 reformu neleri değiştirmiştir?
Başarılı tedavisinin üzerinden 5 yıl geçen eski kanser hastalarının beyan yükümlülüğü kaldırılmış, unutulma hakkı seyahat iptal sigortalarını da kapsayacak şekilde genişletilmiş ve sigortacılara standart bilgilendirme dokümanı sunma yükümlülüğü getirilmiştir.
Soru 6: Kalıcı hasarlar mevcutsa sigortacı poliçeyi reddedebilir mi?
Sigorta şirketi geçmişteki kanser veya hastalığın kendisini gerekçe göstererek başvuruyu reddedemez. Ancak güncel kalıcı bedensel hasarların yarattığı riskleri poliçe kapsamı dışında tutabilir.
Soru 7: İş göremezlik sigortasında özel bir sınır var mıdır?
Evet. Standart 5 yıllık sürenin yanı sıra, kişinin bu süreç boyunca söz konusu kanser nedeniyle iş göremezlik durumuna düşmemiş olması ek bir şart olarak aranır.
Soru 8: Seyahat iptal sigortalarında geçmiş hastalıklar neden risk unsuru görülür?
Seyahat iptal sigortalarında hasar ödemelerinin nedenlerinden biri seyahat öncesinde ani sağlık sorunları veya geçmiş hastalıkların tekrar etmesidir. Reform, iyileşmiş bireylerin sigorta güvencesiyle seyahat edebilmesini kolaylaştırmayı amaçlar.
Soru 9: Unutulma hakkı mevcut poliçelere uygulanabilir mi?
Unutulma hakkı yeni başvurularda doğrudan bağlayıcıdır. Mevcut sözleşmeler bakımından ise geriye dönük fesih değil, şartların revizyonu ve ek primlerin kaldırılması talepleri gündeme gelebilir.