Hukuki koruma sigortası: avukat seçimi, ücretler ve ret gerekçeleri

Kısaca

Dava, idari süreç, tahkim ve onaylı arabuluculukta ve sigortacıyla çıkar çatışması olduğunda avukatınızı siz seçersiniz (Sigorta Kanunu md. 156). Dava öncesi dostane aşamayı ise sigortacı kendi servisiyle yürütebilir.

Serbest seçim sınırsız ücret demek değildir: avukat ücreti çoğu poliçede Kraliyet Kararnamesi’ndeki (28.6.2019) tavanlara kadar ödenir; bilirkişi ve arabulucu masrafları da teminattadır (Kanun 22.4.2019 md. 8).

Sigortacı “davanın şansı yok” derse objektiflik kaydını işletebilirsiniz (md. 157).

Ehliyet iadesi için açılan yeniden değerlendirme süreci (Trafik Kanunu md. 44) kovuşturmaya karşı savunma değildir; poliçe yalnız “ceza savunması” diyorsa sigortacı reddedebilir. Ama metin belirsizse yorum sizin lehinizedir (md. 23 §2).

“Kavgaya katılma” istisnası meşru müdafaada kendiliğinden uygulanmaz; istisnanın koşullarını sigortacı ispatlar.

Teminatı kullandıktan sonra sigortacı poliçeyi ancak bu hakkı saklı tuttuysa feshedebilir ve aynı hak size de tanınır (md. 86). Vergi indirimi 2025 primlerinden itibaren kalktı.

Hukuki koruma sigortası (protection juridique / rechtsbijstand) çoğu zaman farkında olmadan sahip olduğunuz bir teminattır: araç poliçenizde, konut veya aile poliçenizde, ayrı bir sözleşmede, bazen bir banka paketinde. Sigorta Ombudsmanı’na göre 2025’te bu alandaki başvurular %36 arttı ve şikâyetlerin üçte biri teminat reddiyle ilgiliydi. Bu rehber önce sistemi, sonra en sık görülen üç ret gerekçesini anlatır.

Hukuki koruma sigortası neyi öder, neyi ödemez?

Sigortacı, haklarınızı mahkemede, idari yolda veya mahkeme dışında savunabilmeniz için hizmet verir ve masrafları üstlenir (Sigorta Kanunu md. 154). Tipik kullanım alanları:

karşı taraftan zararın tahsili (ör. trafik kazasında bedensel zarar, kullanım kaybı),
ceza savunması (ör. taksirle yaralama),
kendi sigortacınızla uyuşmazlık,
karşı eksper veya kendi danışman hekiminiz.

2019 Kanunu’na uygun poliçelerde teminat en az şunları kapsar: avukat, icra memuru, bilirkişi, teknik danışman, arabulucu ve hakem ücretleri, yargılama ve icra masrafları (Kanun 22.4.2019 md. 8 §1). Aynı kanun bazı istisnalara izin verir: motorlu araç uyuşmazlıkları (bu yüzden araç için ayrı bir “hukuki koruma oto” teminatı olur), ödeme gücü olan borçlunun basit ödememesi, mesleki faaliyet, hukuki koruma sözleşmesinin kendisinden doğan uyuşmazlıklar ve kasıt ya da ağır kusur içeren belirli fiiller (md. 7 §2). Bekleme süreleri de konabilir: ör. sözleşme ve iş hukuku uyuşmazlıklarında en fazla 1 yıl, boşanmada 3 yıl; diğer uyuşmazlıklarda bekleme süresi konamaz (md. 6 §2).

Önemli: Trafik cezalarının kendisi hiçbir zaman sigortalanamaz (Sigorta Kanunu md. 155). Ombudsman ayrıca belediyelerin verdiği idari yaptırımların (sanctions administratives communales) birçok poliçede açıkça düzenlenmediğini tespit etti; poliçenizde bu kalemi arayın.

Hukuki koruma sigortam, kendi seçtiğim avukatın masraflarını ödemiyor: “önce hukuk servisimize başvurun” ve “limit aşıldı” ne demek?

Avukatı serbestçe seçme hakkınız var, ama bu hak her aşamada ve her tutarda geçerli değil. Ret kararının hangi gerekçeye dayandığına göre durum değişir.

“Önce hukuk servisimize başvurun.” Avukat seçme özgürlüğü, yargısal, idari veya tahkim sürecine başvurmak gerektiğinde doğar; arabuluculuk ve benzeri yollarda da nitelikli kişiyi siz seçersiniz (md. 156, 1°). Anayasa Mahkemesi, onaylı arabulucuyla yürütülen arabuluculuğu da bu kapsamda saydı (AYM 138/2020; ABAD C-667/18). Dava öncesi dostane aşamada ise sigortacı dosyayı kendi hukukçularıyla yürütebilir; FSMA Sigorta Komisyonu da 2024 görüşünde sigortacının, yargısal usul aşaması dışında, dosyayı kendi personeliyle dostane çözme hakkının korunması gerektiğini belirtti (görüş C 2024/1, 23.10.2024). Ombudsman bu aşamanın işe yaradığını kabul eder; ama karşı taraf sorumluluğu açıkça reddettiği hâlde müzakerede ısrar edilmesini ve paralel ceza kovuşturması varken avukat atanmamasını eleştirir. Bu nedenle:

Dava, arabuluculuk veya kovuşturma aşamasına geçildiyse seçtiğiniz avukatın masraflarını isteyin.
Uyuşmazlık hukuki koruma sigortacısının kendisiyle ise açık bir çıkar çatışmasıdır; seçim her aşamada sizindir (md. 156, 2°). Karşı taraf aynı gruptan bir şirketse kanun bunu ayrıca saymaz; ama çok branşlı sigortacı, çıkar çatışmasını önlemek için üç yoldan birini seçmek zorundadır: hukuki koruma hasarlarını ayrı personelle yönetmek (bu personel, sigortacıyla mali, ticari veya idari bağı olan başka bir şirketin diğer branş dosyalarına da bakamaz), bunları ayrı bir hasar yönetim şirketine bırakmak ya da her hasarda avukatı size seçtirmek (KK 12.10.1990 md. 4; CBFA genelgesi CBFA_2010_22, III.C-III.F). Sigortacı karşı tarafı da sigortalıyorsa ve çıkarlarınız çatışıyorsa, size avukat seçme hakkınızı bildirmelidir (aynı genelge, dipnot 7: KK 12.10.1990 md. 8). Çıkar çatışması olduğunu düşünüyorsanız bunu gerekçesiyle yazılı bildirin ve avukatınızı seçtiğinizi söyleyin.
Avukatı sigortacıya haber vermeden önce tuttuysanız hakkınızı kaybetmezsiniz: geç bildirimde sigortacı ancak uğradığı zarar kadar indirim yapabilir, hile yoksa tamamen reddedemez (Sigorta Kanunu md. 74, 76). Dava aşamasındaki avukat seçme hakkı da sözleşmeyle kaldırılamaz (md. 156). Buna karşılık sigortacı haberdar değilken yapılan dostane aşama masraflarını, onu kendi servisiyle çözme imkânından yoksun bıraktığı ölçüde ödemeyebilir.

“Ücret poliçe limitini aşıyor.” Poliçeniz 2019 Kanunu’na atıf yapıyorsa avukat ücreti, Kraliyet Kararnamesi’ndeki hizmet başına tavanlara kadar ödenir; aşan kısım size aittir (Kanun 22.4.2019 md. 8 §2). ABAD’a göre ücret sınırlaması serbest seçimi anlamsız kılacak düzeyde olamaz (C-442/12 Sneller). Avukatınız ücretini tavanlara göre belirlemeyi kabul ederse bunu size ve sigortacıya aynı anda bildirebilir (md. 11). Ombudsman, sigortacının dostane aşamada dış avukata yaptığı harcamaların dava için kalan limiti erittiği bir dosyada (6.750 €’luk tavandan 4.174 € kalmıştı) bunun açıkça bildirilmesini istedi. Sigortacının kendi iç dosya masrafları limite sayılmaz (md. 8 §5).

Eksper, arabuluculuk ve dava masrafları. Bilirkişi, teknik danışman ve arabulucu ücretleri asgari teminattadır (md. 8 §1, 4°). Arabuluculuk veya uzlaştırma denerseniz muafiyet uygulanmaz (md. 8 §6). Bir kısmı teminatta, bir kısmı dışarıda kalan uyuşmazlıklarda sigortacının paylaştırma anahtarını (clé de répartition) yazılı sorun; Ombudsman bu anahtarların genel şartlarda yazılmamasını eleştirdi.

Ücret tavanları: ne kadar ödenir?

2019 Kanunu’na uygun poliçelerde avukat ücreti, Kraliyet Kararnamesi’ndeki hizmet başına azami tutarlara kadar ödenir; tutarlar masraflar dahil, KDV hariçtir (KK 28.6.2019). Aşan kısım size aittir; sigortacı isterse üstlenebilir. Trafik için örnekler:

Usul	Azami toplam
Polis mahkemesi veya ilk derece mahkemesinde sorumluluk (tazminat) davası	5.670 €
Polis mahkemesinde ceza savunması	3.500 € (temel savunma 700 €)
Poliste ifade sırasında avukat yardımı (Salduz)	2.800 €
Yargıtay	11.030 €

Aynı kanunun diğer asgari şartları şunlardır: dava başına genel tavan hukuk davalarında en az 13.000 €, ceza davalarında en az 13.500 € (boşanmada kişi başına 3.375 €’ya, inşaat ve iş uyuşmazlıklarında 6.750 €’ya indirilebilir); muafiyet en fazla 250 €; değeri 1.000 € ve altındaki uyuşmazlıklar teminat dışı bırakılabilir (Kanun 22.4.2019 md. 6, 8).

Sigortacı “davanın şansı yok” diyor: objektiflik kaydı

Sigortacı ile aranızda dosyanın nasıl yürütüleceği konusunda görüş ayrılığı çıkarsa (ör. “dava başarısız olur”, “teklifi kabul edin”), şu yol işler (md. 157):

Sigortacı görüşünü bildirir; siz istediğiniz bir avukata danışırsınız.
Avukat sizi haklı bulursa, sigortacı sonuç ne olursa olsun teminatı sağlar ve danışma ücretini öder.
Avukat sigortacıyı haklı bulursa, danışma ücretinin yarısı size iade edilir.
Buna rağmen kendi masrafınızla dava açıp sigortacının öngördüğünden daha iyi bir sonuç alırsanız, sigortacı teminatı sağlar ve kalan masrafları öder.

Objektiflik kaydı dosyanın yönetimiyle ilgili görüş ayrılıkları içindir. “Bu uyuşmazlık teminat dışı” şeklindeki ret kararlarında (aşağıdaki iki vaka gibi) itiraz yolu Ombudsman ve mahkemedir.

Ehliyetimi geri almak için açtığım süreç “ayrı bir işlem” denerek karşılanmıyor. Ceza savunması teminatına girmez mi?

Kanunda ve yayımlanmış içtihatta bu soruya doğrudan bir cevap yok; sonuç poliçenin “ceza savunması” tanımına bağlıdır. Ombudsman bu tartışmayı 2025 raporunda ele aldı, bir sonuç bildirmedi ve sözleşmelerin bu noktada daha açık yazılması gerektiğini söyledi.

Süreç nedir? Trafik suçundan mahkûmiyet sırasında sürücünün bedenen veya ruhen araç kullanmaya elverişsiz olduğu tespit edilirse hâkim sürücülük hakkından yoksunluğa (déchéance du droit de conduire) karar vermek zorundadır; yoksunluk, elverişsizliğin sona erdiği ispatlanana kadar sürer (Trafik Kanunu, 16.3.1968 md. 42). Kesinleşmeden en az 6 ay sonra, kararı veren mahkemeye hitaben savcılığa dilekçe vererek yeniden değerlendirme isteyebilirsiniz; mahkemenin kararı kesindir, istinaf yolu yoktur; ret hâlinde yeni talep için 6 ay daha beklenir (md. 44). Yargıtay’a göre bu yoksunluk bir ceza değil, güvenlik tedbiridir (Cass. 30.1.2024, P.23.1697.N).

Sigortacının argümanı: Savcılığın kovuşturduğu bir dava yok, yeni ve ayrı bir usul var; ceza savunması teminatı bunu kapsamaz. Bu argümanın metinsel bir dayanağı var: 2019 Kanunu’nun asgari teminatı “sigortalının ceza savunması”dır (md. 7 §1, 2°) ve yeniden değerlendirmede siz suçlanan değil, talepte bulunan tarafsınız.

Sizin argümanlarınız:

Talep, mahkûmiyeti veren ceza mahkemesine savcılık aracılığıyla yapılır ve doğrudan önceki ceza dosyasının sonucudur.
Poliçe “ceza savunması” ya da “ceza davalarında savunma” gibi geniş bir ifade kullanıyor ve bu usulü açıkça dışlamıyorsa, şüphe sigortalı lehine yorumlanır (Sigorta Kanunu md. 23 §2).
Poliçenizde “ceza mahkemelerindeki usuller”, “sürücü belgesine ilişkin işlemler” gibi daha geniş bir ifade olup olmadığına bakın. Hem araç poliçenizdeki hukuki koruma oto teminatına hem de aile/konut poliçenizdeki teminata bakın; 2019 Kanunu motorlu araç uyuşmazlıklarının genel poliçeden çıkarılmasına izin verdiği için (md. 7 §2, 1°) doğru poliçe çoğu zaman araç poliçesidir.

Tıbbi ve psikolojik muayene ücretleri hukuki masraf sayılmayabilir; bunları ayrı sorun. Süreci başlatmadan önce sigortacıdan yazılı ve gerekçeli bir teminat kararı isteyin.

Saldırıya uğradım ve kendimi savundum; hukuki koruma “kavgaya katılma” istisnasıyla reddetti

Kendini savunan kişi, kavgaya gönüllü katılan kişi değildir. Ret kararı ancak poliçedeki istisnanın koşulları gerçekten oluşmuşsa haklıdır ve bunu sigortacı ispatlar.

Poliçe ne diyor? Poliçeler genellikle “kavga ve arbedeye katılma” (participation à des rixes) hâlini dışlar. 2019 Kanunu’na atıf yapan poliçelerde bu istisna, kavga hâlinde sigortalının ağır kusuru veya kastı varsa uygulanabilir (Kanun 22.4.2019 md. 7 §2, 5°). Bu asgari şartlar, poliçe onlara açıkça atıf yaptığı sürece, aksine yazılmış poliçe hükümlerine rağmen uygulanır (md. 10); md. 10 vergi indirimine bağlı bir hüküm değildir, bu yüzden indirimin kalkması onu etkilemez. Salt olayda bulunmak yetmez. Bazı poliçeler “fiziksel veya sözlü olarak kışkırtılan kavga” gibi daha dar bir ifade kullanır; kışkırtanın kim olduğu belirleyicidir.

Meşru müdafaa: Kaçınma imkânı olmadan, haksız, ağır ve o anda süren bir saldırıyı püskürtmek için orantılı karşılık veren kişi suç işlemiş sayılmaz. 1.9.2026’dan sonraki olaylarda yeni Ceza Kanunu md. 14 uygulanır; orantısız ama saldırının yarattığı yoğun heyecanla verilen karşılık md. 34’te cezayı indiren “meşru müdafaada sınırın aşılması”dır. Eski Ceza Kanunu 1.9.2026’da yürürlükten kalktı; onun md. 416-417’si meşru müdafaayı yalnız adam öldürme, yaralama ve darp için düzenliyordu. 1.9.2026’dan önce işlenip sonra yargılanan fiillerde lehe olan hüküm uygulanır (yeni Ceza Kanunu md. 2). Sigorta poliçesindeki “meşru müdafaa” ve “kavga” kavramları ise ceza kanununa bağlı değildir; poliçe metnine göre ve şüphede sizin lehinize yorumlanır.

Ombudsman’ın tutumu: Bu dosyalar vaka bazında incelenmeli ve sözleşme şartları sigortalı lehine yorumlanmalıdır (md. 23 §2).

Ne yapmalı?

Ret yazısında hangi olgulara dayanıldığını yazılı sorun.
Polis tutanağı, tanık beyanları, kamera kaydı, sağlık raporu gibi saldırıya uğradığınızı gösteren belgeleri gönderin.
Siz mağdursanız saldırgandan tazminat istemek (davaya katılan sıfatıyla, partie civile) ayrı bir talep kalemidir; bunun da reddedildiğini varsaymayın, ayrıca sorun.
Sigortacıdan en azından, meşru müdafaa mahkemece kabul edilirse masrafları geriye dönük ödeyeceğini taahhüt etmesini isteyin. Ağır suçlarda (crimes) kanun zaten yalnız beraat, kovuşturmaya yer olmadığı kararı veya zamanaşımı hâlinde ödeme öngörür (md. 7 §1, 2°).

Davayı kazanırsanız: yargılama tazminatı kime gider?

Davayı kazanan taraf, karşı taraftan avukatlık masraflarına götürü bir katkı olan yargılama tazminatını (indemnité de procédure) alır (Yargılama Kanunu, Code judiciaire, md. 1022).

Hâkim bu tazminatı davayı kazanan tarafa, yani size verir; hukuki koruma sigortacısına değil. Sigortacı ile aranızdaki farklı bir anlaşma bunu değiştirmez (Cass. 15.2.2022, P.21.1572.N).
Ancak yargılama masraflarınızı sigortacı ödediyse, aranızdaki iç ilişkide tazminat sigortacıya aittir: hem masraflarınızın ödenmesini hem de tazminatı kendiniz için tutmayı isteyemezsiniz (Cass. 24.3.2016, C.15.0136.N).
Masrafların bir kısmını (ör. tavanı aşan ücreti) kendiniz ödediyseniz bu konuyu avukatınızla ve sigortacınızla baştan netleştirin.

Ret mektubu aldım: nasıl itiraz ederim?

Gerekçeyi yazılı isteyin. 1.10.2024’ten sonra yapılan taleplerde sigortacı, teminata itirazınıza 3 ay içinde gerekçeli cevap vermek zorundadır; vermezse kendiliğinden 300 € (endeksli) götürü tazminat doğar, hatırlatmadan sonra da cevap gelmezse günlük tutar işler (md. 73/1).
Ret kararının türünü belirleyin: dosya yönetimi görüş ayrılığı mı (objektiflik kaydı), teminat dışı mı (istisna), bekleme süresi mi, eşik mi? İstisna belirsizse lehe yorumu (md. 23 §2) ve istisnanın ispatının sigortacıda olduğunu hatırlatın.
Ombudsman’a başvurun. Ücretsizdir; Ombudsman önce sigortacının şikâyet servisine yazmanızı tavsiye eder. Hukuki koruma sigortacınızla aranızdaki uyuşmazlıklarda doğrudan başvurabilirsiniz. Bkz. Ombudsman rehberi.
Süreyi kaçırmayın. Sigortacıya karşı dava süresi kural olarak 3 yıldır (md. 88). Bkz. Süreler rehberi.

Hukuki koruma sözleşmesinin kendisinden doğan uyuşmazlıklar teminattan çıkarılabildiği için (Kanun 22.4.2019 md. 7 §2), sigortacıya karşı davanın masrafını aynı poliçeden beklemeyin.

“Kullanırsam poliçem iptal edilir mi?” ve vergi indirimi

Fesih mümkündür, ama kurallara bağlıdır (Sigorta Kanunu md. 86):

Sigortacı ancak poliçede hasardan sonra fesih hakkı saklı tuttuysa feshedebilir; bu durumda aynı hak size de tanınır.
Fesih, ödemeden veya ödeme reddinden itibaren en geç 1 ay içinde bildirilmelidir ve en erken 3 ay sonra etkili olur.
İlk yıldan sonra hayat dışı tüketici sözleşmenizi her an, 2 ay ihbarla feshedebilirsiniz (md. 85/1).

Vergi indirimi kalktı. 2019’da getirilen hukuki koruma primi vergi indirimi, 18.12.2025 tarihli kanunla (md. 70, Resmî Gazete 30.12.2025) geriye dönük olarak kaldırıldı. 2025’te ödenen primler indirim hakkı vermez; son indirim 2024 primleri içindi (en fazla 320 € prim üzerinden, en fazla 128 € vergi indirimi). Sonuçları:

Yukarıdaki asgari şartlar esasen vergi avantajının koşuluydu; yeni poliçelerde artık zorunlu değil.
Ancak poliçeniz bu asgari şartlara açıkça atıf yapıyorsa, bunlar uygulanmaya devam eder (Kanun 22.4.2019 md. 10). Vergi indirimini kaldıran 18.12.2025 tarihli kanun bu maddeyi değiştirmedi. Ombudsman’a göre bazı sigortacılar eski poliçelerde teminatları kaldırdı veya sınırladı; bu yüzden yürürlükteki poliçe metninize bakın.
Ombudsman 2025’te başvurulardaki artışı prim artışlarına, vergi indiriminin kaldırılmasına, kabul ve devam koşullarının sıkılaşmasına ve avukat ücretlerindeki artışa bağladı.

Kontrol listesi

Hukuki koruma sigortasıyla ilgili emsal kararları Kararlar sayfasında konuya göre arayabilirsiniz. Ret kararlarına genel olarak itiraz için Reddedilen tazminat rehberine bakın.

Kaynaklar

Bu rehber genel bilgi amaçlıdır, hukuki tavsiye değildir. Bilgiler 09.10.2026 tarihi itibarıyla günceldir.