Aile sorumluluk sigortası: çocuğun verdiği zarar, köpek ısırması, ödünç eşya

Kısaca

Aile sorumluluk sigortası (assurance RC familiale / RC vie privée, Felemenkçe familiale verzekering) zorunlu değildir; ama yapıldıysa Kraliyet Kararnamesi 12.1.1984’teki asgari şartlara uymak zorundadır. Sigortacı bu kararnamede sayılmayan bir istisnayı ileri süremez.

Ebeveynler, 16 yaşından küçük çocuğun verdiği zarardan kusurları olmasa da sorumludur (Medeni Kanun md. 6.12; 1.1.2025 ve sonrası olaylar). Daha eski olaylarda eski md. 1384 ve aksi ispat edilebilen bir kusur karinesi uygulanır.

“Kasıt” itirazı dar yorumlanır. Sigortacı, zararın bilerek ve istenerek verildiğini ispat etmek zorundadır. Çocuğun kasıtlı davranışı da ebeveynin kendi sorumluluğunun teminatını ortadan kaldırmaz.

Köpeğin verdiği zarardan sahibi (bekçisi) kusursuz sorumludur. Köpeğin daha önce saldırgan olmaması bu sorumluluğu değiştirmez. Köpekler aile sigortasından çıkarılabilecek hayvanlar arasında sayılmaz.

Ödünç alınan, kiralanan veya size emanet edilen eşyaya verilen zarar çoğu poliçede teminat dışıdır ve Ombudsman bu ret kararlarının çoğunu haklı buluyor. Poliçenizde “emanet eşya” ek teminatı olup olmadığına bakın.

Aile sorumluluk sigortası, siz veya hanenizde yaşayan biri özel hayatta başkasına zarar verdiğinde devreye girer. Belçika’da hanelerin yaklaşık %75’inde bu sigortanın bulunduğu bildiriliyor (Assuralia sözcüsünün RTBF’ye açıklaması, 2023). Uyuşmazlıklar genellikle üç noktada çıkar: çocukların davranışı, evcil hayvanlar ve başkasına ait eşyalar.

Önce: aile sigortası nasıl işler?

Kimler sigortalı? Sigorta ettiren ve birlikte yaşadığı eşi veya partneri, hanede yaşayan herkes (okumak için başka yerde kalan öğrenciler dahil), özel hizmetteki ev personeli ve çocuklarınıza veya hayvanlarınıza meslek dışı olarak bakan kişiler sigortalıdır (KK 12.1.1984 md. 3). Boşanmış ebeveynlerde çocuğun hangi ebeveynin poliçesine girdiğine fiilen kimin evinde yaşadığına bakılarak karar verilir. Mahkeme kararındaki ikamet tek başına belirleyici değildir (Yargıtay 28.1.2019, C.18.0395.F).
Asgari teminat: Hasar başına bedensel zarar için 12.394.676,24 €, maddi zarar için 619.733,81 €’dur. Bu tutarlar endekslidir ve birçok poliçe daha yüksek limit verir (md. 5).
Muafiyet (franchise) serbestçe kararlaştırılabilir (md. 5). Piyasada maddi zarar için 250 € (KBC/CBC) ile 266,09 € (AXA, 12/2025) gibi tutarlar görülüyor. Bazı poliçeler bedensel zararda muafiyet uygulamaz.
İzin verilen istisnalar kararnamenin 6. maddesinde sınırlı sayıda sayılmıştır. Örnekler: zorunlu sigortaya tabi sorumluluk (ör. motorlu araç), sigortalıların kendi zararları, sigortalının gözetimindeki eşya ve hayvanlar, av, binicilik atları.
Zarar gören doğrudan sigortacıya başvurabilir (Sigorta Kanunu md. 150). İsteğe bağlı sorumluluk sigortalarında, hasardan sonra doğan sebeplere dayanan def’iler, örneğin geç ihbar, zarar görene karşı ileri sürülemez (md. 151 §2).

Çocuğum arkadaşının evinde televizyonu kırdı; sigorta “kasıt” diyor: ne olur?

Büyük olasılıkla zarar aile sigortanızdan ödenir. Sigortacının “kasıt” itirazı ancak dar şartlarla dinlenir. Sonuç, olayın tarihine ve çocuğun yaşına bağlıdır.

Kim sorumlu?

Olay 1.1.2025 veya sonrasındaysa Medeni Kanun 6. Kitap uygulanır. 12 yaşından küçük çocuk şahsen sorumlu değildir (md. 6.9). Ebeveynler 16 yaşından küçük çocuğun kusuruyla veya başka bir sorumluluk sebebiyle başkasına verdiği zarardan kusursuz sorumludur (md. 6.12 f.1). İyi eğitim verdiğinizi veya çocuğu gözetlediğinizi ispat etmeniz sizi kurtarmaz. Çocuğun 12 yaşından küçük olması ve bu yüzden şahsen sorumlu tutulamaması ebeveynin sorumluluğunu etkilemez. Kanunun gerekçesi bunu açıkça söyler (Meclis belgesi DOC 55 3213/001, s. 65). 16-17 yaşındaki çocuk için ebeveyn, zararın kendi kusurundan kaynaklanmadığını ispat ederse sorumlu olmaz (md. 6.12 f.2).
Olay 1.1.2025’ten önceyse eski md. 1384 f.2 uygulanır. Ebeveynler, iyi eğitim ve gözetim ispatıyla çürütülebilen bir kusur karinesiyle sorumluydu. Çocuğun kendi sorumluluğu ise “ayırt etme gücüne” bağlıydı ve bu güç genellikle 7 yaş civarında aranıyordu.

Sigortacının “kasıt” itirazı ne zaman haklıdır?

Kanuna göre sigortacı, hasarı kasten gerçekleştiren kişiye teminat vermek zorunda değildir (Sigorta Kanunu md. 62). Ancak kasıt, zararın kendisinin istenmesini gerektirir. Bilerek yapılan bir hareket tek başına yetmez (Yargıtay 3.11.2022, C.21.0407.F). Odada top oynarken ekranı kırmak kasıt değildir. Öfkeyle ekrana bir şey fırlatmak ise kasıt sayılabilir.
Kastın ispat yükü sigortacıdadır. Yargıtay, bu yönde karar veren bir istinaf kararını bozmadı (Yargıtay 6.9.2013, C.12.0360.F).
Çocuk kasten davranmış olsa bile, ebeveynin çocuk yüzünden doğan kendi sorumluluğu teminat altında kalır. Kararname, sigortalının sorumlu olduğu bir kişinin kasıtlı fiili için teminatın kaldırılmasına izin vermez (Yargıtay 25.3.2003, P.02.1097.N).
1.1.2025’ten itibaren, küçüğün kasıtla veya ağır kusurla verdiği zarar aile sigortasında zarar görene karşı ileri sürülemez (Sigorta Kanunu md. 151 §2 son fıkra, 7.2.2024 tarihli Kanun md. 37 ile eklendi; Justel’e göre yürürlük 1.1.2025). Yani sigortacı kasıt itirazını arkadaşınızın ailesine karşı kullanamaz. Kanunda bu kural için ayrı bir geçiş hükmü yoktur. Bu nedenle 1.1.2025’ten önce meydana gelen olaylarda uygulanmaz; o olaylarda yukarıdaki 2003 tarihli Yargıtay kararı ebeveynin teminatını yine korur. Kural, aile sigortasını zorunlu yapmak yerine zarar göreni korumak için getirildi (DOC 55 3213/004, s. 63-64).
Sigortacı ödedikten sonra küçüğe rücu edebilir; ebeveynlerin poliçesindeki küçük de bu bakımdan sigortalıdır (Yargıtay 11.1.2010, C.07.0434.F). Rücu için poliçede rücu hakkının saklı tutulmuş olması ve sigortacının, rücu niyetini olayları öğrenir öğrenmez bildirmesi gerekir; aksi hâlde rücu hakkı düşer (Sigorta Kanunu md. 152). Bu rücu, ödenen net tutar 11.000 €’ya kadar tam, aşan kısmın yarısı eklenerek ve en fazla 31.000 € ile sınırlıdır (KK 12.1.1984 md. 7). Ağır kusur ancak genel şartlarda açıkça ve sınırlı sayıda sayılmışsa ve çocuk ayırt etme yaşına ulaşmışsa istisna olabilir (md. 6, 6°). Bazı poliçeler kasıt istisnasını yalnız 16 yaş ve üstü sigortalılara uygular (ör. Allianz Family Plan).

Muafiyeti kim öder? Muafiyet, sizinle sigortacınız arasındaki ilişkide size kalan kısımdır. Kanun, zorunlu sorumluluk sigortalarında muafiyetin zarar görene karşı ileri sürülemeyeceğini açıkça yazar (md. 151 §1). Aile sigortası gibi isteğe bağlı sigortaları düzenleyen §2 ise muafiyetten söz etmez. Muafiyetin zarar görenin alacağından düşülüp düşülemeyeceği konusunda bir Yargıtay kararı bulamadık. Pratikte sigortacı ya zarar görene muafiyet düşülmüş tutarı öder ve farkı siz ödersiniz, ya da tamamını öder ve muafiyeti sizden ister. Zarar gören kendi ev eşyası sigortasından ödeme aldıysa, o sigortacı sonra sizin aile sigortanıza başvurur.

Ne yapmalı: Olayı en kısa sürede ve poliçedeki süre içinde yazılı bildirin. Sigortacıdan, ret kararındaki kasıt iddiasının hangi olguya dayandığını yazılı olarak açıklamasını isteyin. Gerekirse Ombudsman’a başvurun.

Köpeğim tasmasından kurtulup birini ısırdı: aile sigortası neyi öder?

Kusurunuz olmasa da sorumlusunuz. Aile sigortanız, kişinin tedavi giderlerini, gelir kaybını ve manevi zararını poliçe limitleri içinde öder.

Sorumluluk:

1.1.2025 ve sonrası: Hayvanın bekçisi (gardien), hayvanın verdiği zarardan kusursuz sorumludur. Bekçi, hayvan üzerinde bağımsız yönetim ve denetim gücü olan kişidir ve hayvanın sahibi, aksini ispat etmedikçe bekçi sayılır (Medeni Kanun md. 6.17).
1.1.2025 öncesi: Eski md. 1385’e göre hayvanın sahibi veya o sırada onu kullanan kişi, hayvan kaçmış olsa bile kusur aranmadan sorumluydu. Sahip ancak dış bir sebebi ispat ederek kurtulabiliyordu: mücbir sebep, üçüncü kişinin fiili veya zarar görenin kendi kusuru. Yargıtay içtihadına göre zarar gören kendi kusuruyla zarara yol açmış ve hayvan normal ve öngörülebilir biçimde davranmışsa sorumluluk doğmuyordu. 6. Kitap bu kuralı bilerek almadı. Artık bu durumda sorumluluk paylaştırılır; bekçi mücbir sebebe veya üçüncü kişinin fiiline dayanarak da kurtulamaz, ödedikten sonra üçüncü kişiye rücu eder (kanun gerekçesi, DOC 55 3213/001, s. 80-81).
“Daha önce hiç saldırmadı” savunması her iki dönemde de sorumluluğu kaldırmaz, çünkü kusur aranmaz. Zarar gören köpeği kışkırttıysa, onun kendi payı tazminatı azaltabilir (md. 6.20 §1). Zarar gören 12 yaşından küçükse tazminatı azaltılamaz (md. 6.20 §4).

Sigorta kapsamı:

Kararnamenin istisna listesinde köpek yoktur. Yalnız sigortalının sahibi olduğu binicilik atları ve evcil olmayan hayvanlar teminat dışı bırakılabilir (KK 12.1.1984 md. 6, 17°). Bu nedenle köpeğin üçüncü kişilere verdiği zarar teminata girer. Bu sonuç kararnamenin lafzından çıkan bir yorumdur.
Zarar mesleki bir faaliyet sırasında olduysa sigortacı “özel hayat dışı” itirazında bulunabilir. Liège İstinaf Mahkemesi, ücretli bir gösteri sırasında saldıran köpek için aile sigortasını devre dışı bıraktı (5.1.2015, 2014/RG/138). Mahkemeye göre poliçe tanımlamıyorsa mesleki faaliyet, kazanç amacıyla belirli bir düzenlilikle yapılan faaliyettir; yan iş olabilir ama tek seferlik olmamalıdır. Bu davada olayın özel hayata ait olduğunu ispat yükü, teminat isteyen sigortalıya ve zarar görene verildi. Örneğin ücret karşılığında düzenli köpek gezdiriyorsanız bu faaliyet aile sigortanızın dışında kalabilir; bunun için mesleki sorumluluk sigortası gerekir.
Yargıtay, özel hayatın geniş anlaşılması gerektiğini ve mesleki faaliyet sırasında olan bir olayın, mesleki faaliyetin kendisinden doğmuyorsa teminata girebileceğini kabul eden istinaf kararını hukuka uygun buldu (Yargıtay 6.9.2013, C.12.0360.F). Sınır olayın koşullarına göre belirlenir.
Bedensel zararın kalemleri (tedavi, geçici ve kalıcı iş göremezlik, manevi zarar) bedensel zarar rehberinde anlatılan kurallarla hesaplanır. Zarar görenin hastalık sigortası (mutualité) ödediği tutarı sigortacınızdan geri ister (Koordine Kanun 14.7.1994 md. 136 §2).

Ne yapmalı: Olayı hemen sigortacınıza bildirin, zarar görenin talebini kabul eden bir yazı imzalamayın, tanık ve veteriner kayıtlarını saklayın. Belçika’da tüm köpek sahiplerine yönelik genel bir zorunlu sorumluluk sigortası yoktur; FSMA’nın zorunlu sigortalar listesinde böyle bir başlık bulunmaz.

Arkadaşımdan ödünç aldığım fotoğraf makinesini düşürdüm: sigorta öder mi?

Çoğu poliçede ödemez, çünkü eşya sizin gözetiminizdeydi. Sigortacının bu itirazı kanuna uygundur. Poliçenizde “emanet eşya” ek teminatı varsa durum değişir.

Sorumluluğunuz: Ödünç alan kişi, eşyayı makul bir özenle korumak zorundadır. Düşürüp kırdıysanız arkadaşınıza karşı tazminat borcunuz doğar (eski Medeni Kanun md. 1880 vd., ödünç verme sözleşmesi, prêt à usage). Yalnız normal kullanımdan doğan yıpranmadan sorumlu olmazsınız (md. 1884).
Sigortacının dayanağı: Kararname, sigortalının gözetimi altındaki (sous sa garde) taşınır eşyaya verilen zararın teminattan çıkarılmasına izin verir (KK 12.1.1984 md. 6, 7°). Sigorta Ombudsmanı’na göre 2025’te sorumluluk sigortası dosyalarının yaklaşık %25’i bu tür ret kararlarıyla ilgiliydi. Ombudsman, komşudan ödünç alınan alet veya arkadaşın fotoğraf makinesi gibi örneklerde ret kararlarının çoğunu haklı buldu.
Kısa süre fark eder mi? Genellikle hayır. Gözetim (garde), eşya üzerinde kendi hesabına bağımsız yönetim ve denetim gücüne sahip olan kişidedir (Medeni Kanun md. 6.16; Yargıtay içtihadı). Eşyayı kullanmak için aldıysanız, birkaç saat de olsa bu güç size geçer. Sahibi yanınızdayken makineye kısa bir an bakmak için elinize aldıysanız ise yönetim ve denetim hâlâ sahibinde olabilir. Aile sigortasındaki istisna bakımından bu ayrımı ele alan yayımlanmış bir karar bulamadık; ret yazısında sigortacıdan gözetimin neden size geçtiğini açıklamasını isteyin.
“Sözleşmeden doğan sorumluluk” itirazı: Aile sigortası sözleşme dışı sorumluluğu kapsar (md. 1). 1.1.2025’ten beri zarar gören, sözleşme ilişkisi olsa bile sözleşme dışı sorumluluk kurallarına dayanabilir (Medeni Kanun md. 6.3). FSMA Sigorta Komisyonu bunun teminatı genişletebileceğini belirtti. Bu durumda ödünç alan da sözleşmeden doğan savunmalarını (ör. normal yıpranma) ileri sürebilir (md. 6.3 §1 f. 2). Ancak gözetim istisnası zararın hukuki dayanağına değil, zarar gören eşyanın sizin gözetiminizde olmasına bağlıdır. Bu yüzden zarar gören hangi kurala dayanırsa dayansın uygulanır.
Ek teminat: Bazı poliçeler ödünç veya kiralık eşyayı kapsar. Örneğin KBC/CBC Police familiale sahibi olmadığınız eşya için 15.000 €’ya kadar teminat verir. AXA’da “Biens loués ou confiés” seçeneği 50.000 €’ya kadardır ve 500 € muafiyetlidir. Poliçenizin özel şartlarına bakın.

Teminat yoksa zararı arkadaşınızla doğrudan çözmeniz gerekir. Eşyanın yaşı ve yıpranma payı tazminat tutarını etkiler.

Kontrol listesi

Olayın tarihi 1.1.2025’ten önce mi, sonra mı? (6. Kitap mı, eski md. 1384-1385 mi?)
Zararı veren kişi poliçede “sigortalı” mı? (hanede yaşayan, öğrenci, bakıcı)
Olayı poliçedeki süre içinde yazılı bildirdim mi?
Sigortacı bir istisnaya dayanıyorsa, bu istisna KK 12.1.1984 md. 6’da sayılıyor ve genel şartlarda açıkça yazılı mı?
“Kasıt” denildiyse, sigortacı hangi olguya dayanıyor ve zararın istendiğini ispat edebilir mi?
Muafiyet tutarı ne ve kim ödeyecek?
Emanet veya ödünç eşya için ek teminatım var mı?
Zarar görenin kendi sigortası ödeme yaptı mı?

Kaynaklar

Bu rehber genel bilgi amaçlıdır, hukuki tavsiye değildir. Bilgiler 09.10.2026 tarihi itibarıyla günceldir.