Yaralanma, bedensel zarar ve iş kazası: tazminat kalemleri, Tableau indicatif 2024 ve iş kazası rejimi

Kısaca

• Belçika’da yaralanan kişi iki ayrı yoldan tazminat alabilir. Ortak hukuk tazminatı sorumlu kişiden veya sigortacısından alınır ve tam ve somut tazmin ilkesine dayanır; belgelenemeyen kalemler için Tableau indicatif 2024 kullanılır. İş kazası tazminatı ise işverenin iş kazası sigortacısı tarafından kusur aranmadan ödenir, ama götürü ve tavanlıdır.
• İki rejim birlikte işler. İş kazası sigortacısı önce öder ve ödediğini sorumludan geri ister. Siz de iş kazası tazminatının karşılamadığı kalemleri (manevi zarar, eşya zararı, tavanı aşan gelir kaybı) sorumludan talep edersiniz. Aynı zarar iki kez ödenmez.
• İşe gidiş ve dönüş yolundaki kaza da iş kazasıdır (İş Kazası Kanunu 10.4.1971 md. 8). Kısa ve meşru bir nedene dayanan ara verme veya küçük sapma yolu “normal” olmaktan çıkarmaz (Yargıtay 8.11.1999).
• İş kazasında kalıcı iş göremezlik oranı yalnız tıbbi değildir; iş piyasasındaki ekonomik değer kaybını ölçer. Sigortacının önerdiği orana itiraz edebilir, iş mahkemesine gidebilirsiniz. Usul masrafları kural olarak sigortacıya aittir (md. 68).
• Süreler: iş kazası tazminatı için 3 yıl (md. 69), oran kesinleştikten sonra kötüleşme için revizyon 3 yıl (md. 72), sorumlunun sigortacısına karşı doğrudan dava 5 yıl (Sigorta Kanunu md. 88 §2).
• Tıbbi muayeneye ve ekspertize kendi danışman hekiminizle gidin. Avans makbuzlarında “hesap kapatma” ibaresi olamaz.

Bu rehber iki soruya yanıt verir: hangi zararlar ayrı ayrı talep edilebilir ve kaza aynı zamanda iş kazasıysa haklarınız nasıl birleşir? Önce iki rejimin farkını, sonra iş kazasına özgü iki sık sorunu, ardından tazminat kalemlerini ve tutarları anlatıyoruz.

Yaralandıysanız: adım adım

1. Kazayı bildirin. İşte veya işe giderken olduysa işverene hemen haber verin. İşveren kazayı 8 gün içinde iş kazası sigortacısına bildirmek zorundadır; bildirmezse siz de bildirebilir veya Fedris’e başvurabilirsiniz. Trafik kazasıysa karşı tarafın ve kendi sigortacınızın bilgilerini alın.
2. Hukuki koruma sigortanızı bildirin. Varsa poliçeniz avukat ve danışman hekim masraflarını (tavan ve muafiyetler dahilinde) karşılayabilir; dava, tahkim veya arabuluculuk aşamasında avukatınızı serbestçe seçersiniz (Sigorta Kanunu md. 156). Sendika üyesiyseniz, sendikanızın temsilcisi yazılı vekaletle sizi iş mahkemesinde temsil edebilir ve savunmanızı yapabilir (Yargılama Kanunu md. 728 §3).
3. Tıbbi dosyanızı eksiksiz tutun. Acil servis raporunu, yatış ve ameliyat belgelerini, fizyoterapi kayıtlarını, iş göremezlik belgelerini, tüm faturaları ve yol masraflarının kanıtlarını saklayın.
4. Avans isteyin. Trafik kazasında sorumlunun sigortacısı, zarar henüz belli değilse en azından yapılan masrafları ve tartışmasız geçici iş göremezliği kapsayan bir avans teklif etmek zorundadır. Avans makbuzunda “hesap kapatma” ibaresi olamaz.
5. Konsolidasyonu bekleyin. Kalıcı oranlar ancak durumunuz artık değişmediğinde belirlenebilir; erken kapatılan bir dosya kalıcı zararı eksik bırakabilir.
6. Tıbbi muayeneye kendi hekiminizle gidin. Anlaşmazlık sürerse yargısal bilirkişi istenebilir: trafik kazasında polis mahkemesinden, iş kazasında iş mahkemesinden.
7. Teklifi kalem kalem kontrol edin. Ortak hukukta geçici ve kalıcı kişisel, ev işi ve ekonomik zarar ayrı ayrı hesaplanmalıdır. İş kazasında oran, temel ücret ve konsolidasyon tarihi teklifte yazılı olmalıdır.

İki rejim: ortak hukuk tazminatı ile iş kazası tazminatı

Nasıl birleşir?

• İş kazası sigortacısı, üçüncü kişi sorumlu olsa bile ödemeye devam eder (md. 46 §2, md. 48bis).
• İş kazası kanununun karşıladığı bedensel zarar kalemleri için iki tazminat üst üste alınamaz. Kanunun karşılamadığı kalemler ise ayrıca sorumludan talep edilir (md. 46 §2). Buna “fark talebi” denir: manevi zarar, estetik zarar, eşya zararı, tavanı aşan gelir kaybı, ortak hukuk hesabının götürü tazminatı aştığı kısım.
• İş kazası sigortacısı ödediği kadarını sorumludan veya sigortacısından geri ister (md. 47). Trafik kazasında sorumlu aracın sigortacısına veya Ortak Garanti Fonu’na başvurur (md. 48ter). Manevi zarar gibi kendisinin ödemediği kalemlere halef olamaz.
• İşvereni dava edebilir misiniz? Kural olarak hayır; işveren iş kazası sigortası yaptırdığı için ortak hukuk sorumluluğundan muaftır. İstisnalar sınırlıdır: kasıt, işçinin eşyasına verilen zarar, işe gidiş yolundaki kaza, trafik kazası ve yazılı müfettiş uyarısına rağmen ağır güvenlik ihlali (md. 46 §1).
• Kimler kapsamda? Kanun, işçi veya işveren olarak çalışanların sosyal güvenliği rejimine (ONSS, 27.6.1969 Kanunu) tabi olan kişilere uygulanır (md. 1). Ücretli bir işe yönelik eğitim kapsamında çalışan stajyerler ve kursiyerler de 1.1.2020’den beri kapsamdadır (md. 1/1). Serbest çalışıyorsanız (indépendant) bu rejim size uygulanmaz; korumanız mutualité ödenekleri ve özel sigortalarınızdır. Kamu personeli için ayrı kanun (3.7.1967) geçerlidir (md. 4).

İşe giderken kaza yaptım; iş kazası sigortası “güzergâhtan ayrıldınız” diyor: ne olur?

Kısa ve haklı bir nedene dayanan sapma veya ara verme, kazayı iş kazası olmaktan çıkarmaz. Önemli ve kişisel bir nedenle yapılan sapma ise çıkarabilir. Karar somut koşullara bağlıdır.

Kural. İşe gidiş ve dönüş yolundaki kaza da iş kazası sayılır. Yol, evinizin eşiğinden çıktığınız anda başlar ve işyerine vardığınızda biter; dönüşte tersine işler. Korunan yol, evden işyerine gitmek için izlemeniz gereken normal güzergâhtır (trajet normal; İş Kazası Kanunu md. 8 §1). Kanun iki sapmayı açıkça normal sayar: araç paylaşımı (covoiturage) için gereken sapmalar ile çocukları bakım yerine veya okula bırakıp almak. Yemek yerine gidip gelmek ve bazı başka yollar da kapsamdadır (md. 8 §2).

Kısa sapmalar ve ara vermeler. Normal güzergâhın hem mekânsal hem zamansal bir yönü vardır.

• Yargıtay’a göre süresi önemli olmayan ve meşru bir nedene dayanan ara verme yolu normal olmaktan çıkarmaz ve ara verme sırasındaki kaza yine iş yolu kazasıdır. Önemli ve mücbir sebebe dayanmayan bir ara verme ise yolu normal olmaktan çıkarır (Yargıtay 8.11.1999, S.98.0047.F).
• Mahkemeler süreyi tek başına değil, nedenle birlikte değerlendirir. Gent İş İstinaf Mahkemesi, işten sonra bakıma muhtaç yaşlı babaya uğramak için yapılan 1,9 km’lik sapmayı ve 30-35 dakikalık durmayı normal saydı (28.6.2001). Yola çıkmış başıboş atları yoldan uzaklaştırmak için 20-30 dakika durmak da meşru sayıldı (Antwerpen İş İstinaf Mahkemesi 9.1.2001). Buna karşılık gece eve dönerken bir tanıdıkla tatil fotoğraflarına bakmak için yapılan kişisel buluşma, süresi 20 dakika kabul edilse bile meşru bir nedene dayanmadığı için yolu normal olmaktan çıkardı (Gent İş İstinaf Mahkemesi 16.11.2000). Mahkemeye göre günlük yaşamın gerektirdiği zorunlu durmalar meşru sayılabilir, yalnız kişisel keyif için yapılanlar sayılmaz.
• Bölgeyi bilmeyen bir işçinin kaybolmamak için en kısa değil, bildiği ana yolları seçmesi sapma sayılmadı (Mons İş İstinaf Mahkemesi 10.6.1988).

İspat. Yol kazasında ani olayı, yaralanmayı ve normal güzergâhta olduğunuzu siz ispat edersiniz; olağan dışı bir yer veya saat varsa bunu da açıklamanız gerekir (Brüksel İş İstinaf Mahkemesi 8.10.2007 ve 4.4.2022). Ani olayı ve yaralanmayı ispat ettiğinizde, yaralanmanın kazadan kaynaklandığı karine olarak kabul edilir (md. 9). İşyerindeki kazalarda geçerli olan “iş sırasında olan kaza iş nedeniyle olmuştur” karinesi (md. 7 f.2) ise yol kazasında işe yaramaz; burada belirleyici olan güzergâhın normal olmasıdır. Navigasyon kayıtları, saatler, tanıklar, okul veya bakım yeri belgeleri işe yarar.

Pratik adımlar:

• Sigortacının ret kararını yazılı isteyin. Kazayı reddeden sigortacı 30 gün içinde Fedris’e ve mutualité’nize haber vermek zorundadır. Fedris olayı soruşturabilir (md. 63).
• Ret kararı kesinleşirse iş mahkemesine başvurabilirsiniz. Süre kural olarak kaza gününden itibaren 3 yıldır (md. 69). Sigortacının ret kararını beklemek süreyi durdurmaz; süre, sigortacının kararından değil tazminat hakkının doğduğu andan başlar ve ret yazısında kanunun istediği bilgiler eksik olsa bile işler (Yargıtay 8.10.1979; Yargıtay 16.3.2015, S.12.0102.F). Taahhütlü mektup zamanaşımını keser (md. 70). Dava kötü niyetli değilse masrafları sigortacı öder (md. 68).
• Bu arada mutualité’niz iş göremezlik ödeneği öder ve sonra sigortacıdan geri ister.
• Kaza trafik kazasıysa ayrıca aşağıdaki “iş kazası trafik kazasıysa” bölümüne bakın: iş kazası sayılmasa bile 29bis veya karşı tarafın sigortası devreye girebilir.

İş kazasından sonra kalıcı iş göremezlik oranım çok düşük belirlendi: nasıl itiraz ederim?

Önerilen oranı kabul etmek zorunda değilsiniz. Kendi danışman hekiminizin raporuyla sigortacıdan düzeltme isteyebilir, anlaşma olmazsa iş mahkemesine gidebilirsiniz. Mahkeme bağımsız bir tıbbi bilirkişi atar.

Oran neyi ölçer? İş kazasında kalıcı iş göremezlik, kazazedenin genel iş piyasasındaki ekonomik değerinin azalmasıdır (Yargıtay 26.10.2009, S.08.0146.F). Yalnız fiziksel hasar oranı değildir. Mahkemeler şunlara bakar: sakatlığın niteliği, yaş ve uyum yeteneği, yaptığınız meslek, yeniden eğitim olanağı, mesleki nitelikleriniz ve iş piyasasındaki rekabet gücünüz (Antwerpen İş İstinaf Mahkemesi 10.9.2012). Bu yüzden “eski işimi yapamıyorum” durumu orana yansıtılmalıdır.

Oran neden önemli? Kalıcı iş göremezlikte yıllık ödenek, temel ücret × oran kadardır. Oran %5’in altındaysa ödenek %50, %5 ile %10 arasındaysa %25 indirilir (md. 24). Örnek: 40.000 € temel ücretle %8 oran yılda 40.000 × 0,08 × 0,75 = 2.400 € eder; %10 oran ise 4.000 € eder. Revizyon süresi bitince ödenek ömür boyu ranta dönüşür.

Süreç:

1. Teklif. Sigortacı bir tazminat anlaşması (accord-indemnité) önerir. Anlaşmada kalıcı oran, temel ücret ve konsolidasyon tarihi yazılı olmalıdır. Anlaşma Fedris onaylamadıkça hüküm doğurmaz. Fedris yalnız kanuna uygunluğu denetler ve 3 ay içinde onaylar (md. 65).
2. İmzalamadan önce. Kendi danışman hekiminizin tam raporunu sigortacıya gönderip anlaşmanın düzeltilmesini isteyebilirsiniz. Siz veya sigortacı, oran ve konsolidasyon tarihi için Fedris hekiminin uzlaştırıcı olarak devreye girmesini isteyebilirsiniz (md. 64bis-64ter; usul KK 5.3.2006 ile düzenlenmiştir). Uzlaştırıcının önerisini taraflardan biri kabul etmezse dosya iş mahkemesine gider ve uzlaştırıcının raporu mahkemeye sunulur. Bu usulü genişleten 17.7.2014 tarihli iki kraliyet kararnamesi Danıştay tarafından iptal edildi (Danıştay 16.2.2017, no. 237.391); temel usul yürürlüktedir.
3. Dava. Anlaşma olmazsa iş mahkemesine başvurun. Hâkim bilirkişi atar; siz kendi hekiminizle katılırsınız. Mahkeme, durum netleşene kadar günlük ödenek şeklinde avans ve bilirkişi masrafları için bir tutar verebilir (md. 66). Usul masrafları (icra memuru, kalem harcı, bilirkişi) sigortacıya aittir; kendi avukatınızın ve hekiminizin ücreti size aittir (Fedris).
4. Süreler. Ödeme davası açma süresi 3 yıldır (md. 69). Sigortacı sizi “kalıcı iş göremezlik olmadan iyileşti” ilan ettiyse bu karara karşı dava süresi bildirimden itibaren 3 yıldır (md. 69 son fıkra). İlk derece kararına karşı istinaf süresi, kararın icra memuru eliyle tebliğinden (signification) itibaren 1 aydır (Yargılama Kanunu md. 1051). Karar tebliğ edilmedikçe bu süre işlemeye başlamaz.
5. Sonradan kötüleşme. Oran kesinleştikten sonra durumunuz ağırlaşırsa, Fedris onayından veya kesin hükümden itibaren 3 yıl içinde revizyon isteyebilirsiniz (md. 72). Bu süre uzatılamaz; süre dolmadan bir kontrol muayenesi planlayın.

Not: İş kazası oranı ile ortak hukuktaki oranlar aynı şey değildir. Üçüncü kişi sorumluysa ortak hukukta kişisel, ev işi ve ekonomik zarar için ayrı oranlar belirlenir (aşağıdaki “Kalıcı zararlar” bölümü).

İş kazası trafik kazasıysa: iş kazası sigortası, 29bis ve sorumlunun sigortası

İşe giderken veya iş sırasında trafik kazası geçirdiyseniz üç sigorta birlikte devreye girebilir.

• İş kazası sigortacısı götürü tazminatı öder ve 29bis’e rağmen ödemeye devam eder (md. 48bis). Sonra sorumlu aracın sigortacısından veya Ortak Garanti Fonu’ndan geri ister (md. 48ter).
• 29bis: Yaya, bisikletli veya yolcuysanız bedensel zararınız, kazaya karışan motorlu aracın sigortacısı tarafından kusurdan bağımsız ödenir (1989 Kanunu md. 29bis). 29bis tazminatının iş kazası kanununun karşılamadığı kısmı iş kazası tazminatıyla birlikte alınabilir (md. 48bis §2).
• Sorumlunun sigortası: Karşı taraf kusurluysa, iş kazası tazminatının karşılamadığı kalemleri ondan talep edersiniz. Ayrıntılar için zayıf yol kullanıcıları ve bisiklet ve elektrikli bisiklet rehberlerine bakın.
• İşveren: Yol kazasında ve trafik kazasında işverene ve iş arkadaşlarına karşı da ortak hukuk davası açılabilir (md. 46 §1, 5° ve 6°).
• Pratik: Ortak hukuk davasında iş kazası sigortacısını ve mutualité’yi de davaya katın. Böylece kimin neyi geri alacağı tek dosyada belirlenir. Liège İstinaf Mahkemesi’nin 7.2.2023 tarihli kararı (2021/RG/526), iş yolunda yaşanan bir parapleji kazasında iki rejimin kalem kalem nasıl birleştirildiğini gösterir.

Temel ilkeler (ortak hukuk tazminatı)

• Tam ve somut tazmin: Amaç sizi kaza olmasaydı olacağınız duruma mümkün olduğunca yaklaştırmaktır (Medeni Kanun Kitap 6, md. 6.30; 1.1.2025’ten önceki kazalarda eski md. 1382 vd.).
• Tableau indicatif 2024: Hâkim çalışma grubunun hazırladığı bir tavsiye tablosudur; somut olarak ispatlanamayan zararlar (ör. manevi zarar) için kullanılır. Hâkim gerekçe göstererek ondan ayrılabilir.
• Önceden var olan durum tazminatı kural olarak azaltmaz (md. 6.29).
• Kötüleşme: Sonradan ortaya çıkan yeni zarar veya ağırlaşma için ek tazminat hakkı vardır; önceki sulhte öngörülemeyen zarardan feragat geçersizdir (md. 6.37).
• Konsolidasyon kazadan kalan izlerin (sekellerin) artık ne iyiye ne kötüye değişmediği andır. Bu tarihten önceki zararlar “geçici”, sonraki zararlar “kalıcı” kabul edilir. Tarihi tıbbi bilirkişi belirler. İş kazasında da kalıcı ödenek bu tarihten başlar (md. 24).

Geçici zararlar (konsolidasyona kadar)

İş kazasında geçici tam iş göremezlik için günlük tazminat ortalama günlük ücretin %90’ıdır (md. 22). İlk 30 gün işveren garanti ücret öder.

Kalıcı zararlar (konsolidasyondan sonra)

Ortak hukukta bilirkişi üç ayrı kalıcı oran belirler: kişisel (günlük yaşam), ev işi ve ekonomik (meslek ve iş piyasası). Gösterge tabloda her %1 için konsolidasyon tarihindeki yaşa göre bir puan değeri vardır:

%5 ve %15 sütunları yalnızca puan değeri × oran çarpımıdır (tek bir kalıcı oran için, götürü yöntem); faiz, diğer kalemler ve kusur payı dahil değildir.

Ev işi zararında bu tutar, hanedeki katkı payınızla çarpılır (veri yoksa tabloya göre kadın %65, erkek %35). Ekonomik zararda somut gelir kaybı ispatlanabiliyorsa esas olan odur.

Ayrıca şu kalemler de vardır: estetik zarar (1/7–7/7 ölçeği; ör. 21–30 yaş, 2/7 için 2.300 €), cinsel zarar, düzenli yaptığınız bir spor veya hobiyi bırakmak zorunda kalmanızdan doğan zevk kaybı, gelecekteki tedavi ve üçüncü kişi yardımı. Bu kalemlerin hiçbiri iş kazası rejiminde ödenmez; sorumlu bir üçüncü kişi varsa ondan istenir.

Gelecek zarar götürü tutar, sermayeye çevirme (kapitalizasyon) veya periyodik ödeme (rant) ile tazmin edilebilir; hâkim, siz talep etmeseniz bile korunmanız gerekiyorsa rant hükmedebilir (md. 6.34).

Ölüm hâlinde yakınların zararı

İş kazasında ölüm hâlinde sağ kalan eşe temel ücretin %30’u oranında ömür boyu rant, çocuklara ise belirli oranlarda rant ödenir ve cenaze masrafı için götürü bir tutar verilir (md. 10-13). Yakınların manevi zararı bu rejimde yoktur.

Diğer masraflar

Diğer masraflar için kullanılan tutarlar şunlardır: yol masrafı 0,42 €/km (otomobil), idari masraflar 50–150 €, giysiler için ortalama 400 €, kiralık araç yoksa araçtan yoksunluk otomobil için 23 €/gün.

Örnek hesap (yalnızca açıklama amaçlı)

Varsayımsal örnek. Gerçek bir dosya değildir; tutarlar yalnızca Tableau indicatif 2024 götürü değerleriyle hesaplanmıştır. Sizin dosyanızda oranlar, günler ve somut kayıplar farklı olacaktır.

30 yaşında bir yaya; 5 gün hastanede, 30 gün tam, 60 gün %50 iş göremez; kalıcı kişisel oran %10; estetik zarar 2/7.

• Hastane: 5 × 39 € = 195 €
• Tam geçici iş göremezlik: 30 × 32 € = 960 €
• %50 geçici iş göremezlik: 60 × 32 € × 0,5 = 960 €
• Kalıcı kişisel %10: 10 × 2.970 € = 29.700 €
• Estetik 2/7: 2.300 €
• Ara toplam ≈ 34.115 €; tedavi masrafları, gelir kaybı, ev işi zararı, ağrı ve faiz buna ayrıca eklenir.

Götürü teklif ve kapitalizasyon: mahkeme kararlarından örnekler

Kalıcı zararlar için sigortacılar çoğu zaman gösterge tablodaki puan değerine dayalı götürü bir tutar önerir. Mahkemeler ise bazı dosyalarda zararı kapitalizasyonla hesaplar: günlük bir tutar, maluliyet oranı ve yaşam beklentisi tablosuyla gelecekteki zarar bugünkü sermayeye çevrilir. Aşağıdaki iki istinaf kararında bu yöntem, götürü tekliften daha yüksek bir sonuç verdi. Örnekler yalnızca bilgi amaçlıdır.

Her dosya farklıdır; bu örnekler öngörü değildir. Sonuç; maluliyet oranına, yaşa, kusur paylaşımına, mahkemenin seçtiği tabloya ve faiz oranına göre değişir. Aynı mahkeme dairesi bile farklı tablolar kullanabilmektedir. Kapitalizasyonun her dosyada daha yüksek sonuç vereceği söylenemez; bu örnekler sizin dosyanızda alınacak tutar hakkında bir taahhüt değildir.

Yargıtay’ın 2026’daki iki kararı da bu konuyla ilgilidir:

• Ekonomik zarar somut değerlendirilmelidir. Kalıcı iş göremezlikten doğan maddi zarar, işgücü piyasasındaki ekonomik değer kaybınızdır; gelir kaybı ve artan efor bunun görünümleridir. Maaşa dayalı hesabı reddedip götürü tutar uygulayan bir karar, tam ve somut tazmin ilkesine aykırı bulunarak bozuldu (Cass. 5.6.2026, C.25.0278.F).
• Gecikme de tazmin edilir. Telafi edici faiz (intérêts compensatoires) tazminatın parçasıdır ve ödemenin gecikmesinden doğan ek zararı karşılar. Hâkim tutarları karar tarihine güncellemiyorsa hem faiz kaybı hem de paranın değer kaybı için telafi edici faiz vermelidir (Cass. 8.1.2026, C.24.0486.N).

Tıbbi ekspertiz ve sosyal güvenlik

• Tek taraflı ekspertizde yalnızca sigortacının hekimi (médecin-conseil) muayene eder. Çekişmeli dostane ekspertizde her taraf kendi hekimini getirir; anlaşmazlıkta üçüncü bir hekim karar verir. Yargısal ekspertizde bilirkişiyi mahkeme atar.
• Kendi danışman hekiminizi getirmek hakkınızdır ve önerilir. Hukuki koruma sigortanız bu masrafı karşılayabilir.
• Hastalık sigortanız (mutualité) önce ödeyebilir; ödediği kadarını sorumlu sigortacıdan veya iş kazası sigortacısından geri ister. Aynı zarar iki kez ödenmez (Koordine Kanun 14.7.1994 md. 136 §2).

Çalışamıyorsanız: hastalık sigortasından (mutualité) ödenek

Kazadan sonra çalışamıyorsanız, sorumlu sigortacının tazminatından ayrı olarak hastalık sigortanızdan iş göremezlik ödeneği alabilirsiniz. İş kazası sigortacısı ödeme yaptığı ölçüde mutualité ödeme yapmaz; sigortacı kazayı reddettiyse veya henüz karar vermediyse mutualité öder ve sonra geri ister.

• Koşul: Kazanç gücünüz, aynı durum ve eğitimdeki birinin kazanabileceğinin üçte birine veya altına düşmüş olmalıdır (yani en az üçte iki kayıp). İlk altı ay bu oran kendi mesleğinize göre değerlendirilir, sonra yapabileceğiniz diğer işler de dikkate alınır (Koordine Kanun 14.7.1994 md. 100 §1).
• Kısmi işe dönüş: Danışman hekimin (médecin-conseil) önceden izniyle mümkündür; tıbbi açıdan en az %50 kayıp devam etmelidir. İzinsiz çalışılan günlerin ödeneği geri istenir (md. 100 §2, md. 101).
• Tutar (özel sektör çalışanları, brüt günlük ücret üzerinden):
  • İlk yıl (birincil iş göremezlik): %60.
  • Bir yıldan sonra (malullük): bakmakla yükümlü olduğunuz biri varsa %65, yalnız yaşıyorsanız %55, birlikte yaşıyorsanız %40.
  • Brüt ücret yasal bir tavanla sınırlıdır; günlük azami tutar malullüğün başladığı tarihe göre değişir ve INAMI tablosunda yayımlanır. Hesabı mutualité’nizden yazılı isteyin.
• Bakıma muhtaçsanız ek ödenek: Günlük işleri (yürüme, yemek, temizlik, giyinme, ev işleri, iletişim) yapmakta zorlanıyorsanız mutualité, ödeneğinize ek olarak üçüncü kişi yardımı ödeneği verebilir. Ödenek en erken iş göremezliğin 4. ayından itibaren verilir; pazar hariç her gün için ödenen götürü bir tutardır ve vergiden muaftır; değerlendirmeyi danışman hekim yapar.
• Yüksek geri ödeme (BIM / intervention majorée) kendiliğinden gelmez. Malul olmak tek başına yetmez; hanenizin geliri yıllık tavanın altında olmalıdır. Yalnız yaşıyorsanız mutualité gelirinizi kendisi kontrol eder; aksi hâlde mutualité’ye gelir beyanıyla başvurmanız gerekir.
• Tazminatla ilişkisi: Aynı zarar iki kez ödenmez. Mutualité ödediği kadarını sorumlu sigortacıdan geri ister; sigortacı size, ödeneğin karşılamadığı kısmı (ör. gerçek gelir kaybıyla ödenek arasındaki fark ve manevi zararlar) öder.

Sigortacıların yükümlülükleri ve süreler

• Trafik kazası: Sorumlu veya karışan aracın sigortacısı 3 ay içinde gerekçeli teklif veya yanıt vermelidir; zarar henüz belli değilse en azından yapılan masrafları ve tartışmasız geçici iş göremezliği kapsayan bir avans teklif eder (1989 Kanunu md. 13).
• Avans teklifi, kısmi bile olsa, “hesap kapatma” (quittance pour solde) içeremez. Bu ibareyi içeren bir metni imzalamadan önce danışın.
• Yaya, bisikletli veya yolcuysanız bedensel zararınız kusurdan bağımsız ödenir (1989 Kanunu md. 29bis).
• Sigortacıya karşı doğrudan dava süreniz 5 yıldır (Sigorta Kanunu md. 88 §2).
• İş kazası: Sigortacı kazayı reddediyor veya kanunun uygulanmasından şüphe ediyorsa 30 gün içinde Fedris’e bildirir (md. 63). Tazminat davası ve revizyon için süre 3 yıldır (md. 69, 72). İş kazası tazminatları muaccel olduğu günden itibaren kendiliğinden faiz işletir (md. 42). İşveren iş kazası sigortası yaptırmadıysa Fedris öder (md. 73).
• Tüm süreler için süreler rehberine bakın.

Kontrol listesi

• Kaza işte mi, işe giderken mi, yoksa özel hayatta mı oldu? İş kazası sigortacısı belli mi?
• İşe giderken olduysa normal güzergâhta olduğumu gösteren kayıtlarım (saat, navigasyon, tanık, okul veya bakım yeri belgesi) var mı?
• Sorumlu bir üçüncü kişi var mı? Varsa iş kazası tazminatının karşılamadığı kalemleri ondan talep ettim mi?
• Hukuki koruma sigortamı ve gerekiyorsa sendikamı bilgilendirdim mi?
• Tıbbi muayeneye kendi danışman hekimimle gittim mi?
• Teklifte oran, temel ücret ve konsolidasyon tarihi yazılı mı? Oran ekonomik kaybımı yansıtıyor mu?
• 3 yıllık (iş kazası) ve 5 yıllık (sorumlunun sigortacısı) süreleri ve revizyon süresinin bitiş tarihini not ettim mi?
• Mutualité’ye kazayı ve kimin sorumlu olduğunu bildirdim mi?

İş kazası ve bedensel zararla ilgili emsal kararları Kararlar sayfasında konuya göre arayabilirsiniz.

Kaynaklar

• İş Kazası Kanunu 10.4.1971 (konsolide, md. 7-8, 22, 24, 42, 46-48ter, 63-73)
• Fedris, beyandan sonraki süreç (özel sektör)
• Fedris, iş kazası nedir?
• Fedris, özel sektörde tazminatlar
• Fedris, terimler ve ücret tavanları
• Fedris, iş kazası bildirimi (özel sektör)
• Yargıtay (Cass.) 8.11.1999, S.98.0047.F
• Yargıtay (Cass.) 26.10.2009, S.08.0146.F
• Yargıtay (Cass.) 8.10.1979 (zamanaşımı kaza gününden başlar)
• Yargıtay (Cass.) 16.3.2015, S.12.0102.F (zamanaşımının başlangıcı)
• Yargılama Kanunu, Dördüncü Kısım (md. 728, 1051), konsolide
• De Bandt, Danıştay 16.2.2017 no. 237.391 (KK 17.7.2014 iptali)
• Gent İş İstinaf Mahkemesi 28.6.2001
• Gent İş İstinaf Mahkemesi 16.11.2000
• Antwerpen İş İstinaf Mahkemesi 9.1.2001, 99/1029
• Antwerpen İş İstinaf Mahkemesi 10.9.2012, 2011/AA/574
• Mons İş İstinaf Mahkemesi 10.6.1988
• Brüksel İş İstinaf Mahkemesi 8.10.2007, 47.312
• Brüksel İş İstinaf Mahkemesi 4.4.2022, 2021/AB/55 (yol kazasında ispat)
• Anayasa Mahkemesi 4.6.2009, no. 94/2009 (iş mahkemesinde sendika temsilcisi, Yargılama Kanunu md. 728 §3)
• Liège İstinaf Mahkemesi 7.2.2023, 2021/RG/526
• Indicatieve Tabel 2024, tam metin (OVB)
• OVB, 2024 tablosunun yenilikleri
• Legalstreet, Tableau indicatif 2024 rehberi
• Assuralia, gösterge tablo
• AWSR, zararın tazmini
• 1989 Kanunu (RC auto), konsolide
• Kanun 7.2.2024, Medeni Kanun 6. Kitap
• Liège İstinaf Mahkemesi 8.2.2023, 2021/RG/306
• Liège İstinaf Mahkemesi 7.12.2022, 2021/RG/920
• Yargıtay (Cass.) 5.6.2026, C.25.0278.F
• Yargıtay (Cass.) 8.1.2026, C.24.0486.N
• Anayasa Mahkemesi 20.10.2022, no. 131/2022 (Kanun md. 100–101 metni)
• Liège İş Mahkemesi (istinaf) 20.12.2023, 2022/AL/530 (md. 93 taban oranları, KK 3.7.1996 md. 225–226)
• Liège İş Mahkemesi (istinaf) 13.11.2024, 2023/AL/422 (ilk altı ay kuralı)
• INAMI, iş göremezlik ödeneğinin hesabı (çalışanlar ve işsizler)
• INAMI, malullük döneminde azami günlük tutarlar 2026
• INAMI, üçüncü kişi yardımı ödeneği
• INAMI, yüksek geri ödeme (intervention majorée)

Bu rehber genel bilgi amaçlıdır, hukuki tavsiye değildir. Bilgiler 09.10.2026 tarihi itibarıyla günceldir.