Sigortacı ödediğini geri istiyorsa: rücu, askıya alma ve fesih

Kısaca

Kazada zarar gören kişi, sigortacınızın size karşı ileri sürebileceği sözleşme itirazlarından etkilenmez. Sigortacı ona öder; sizden geri isteyip isteyemeyeceği ayrı bir sorudur (1989 Kanunu md. 16).

Alkol nedeniyle rücuda sigortacı hem sarhoşluk hâlini hem de bunun kazaya yol açtığını ispatlamalıdır. Rücu kural olarak en fazla 31.000 €’dur.

Aracınızı ödünç verdiğinizde teminat sürer. Sigortacı yalnızca tip sözleşmede sayılan hâllerde size veya sürücüye rücu edebilir.

Prim ödenmediği için teminatın askıya alınması ancak taahhütlü ihtar, en az 15 günlük süre ve kanunda sayılan içerikle mümkündür.

Prim ödenmediği için yalnızca teminat askıya alındıysa zarar göreni yine sigortacı öder ve size tavanlı rücu eder. Poliçe kazadan önce geçerli biçimde feshedildiyse zarar göreni Ortak Garanti Fonu öder ve araç sahibinden tavan olmadan geri ister.

Sigortacının rücu davası, ödeme tarihinden itibaren 3 yılda zamanaşımına uğrar.

Alkollüyken kaza yaptım, sigorta ödediği parayı benden istiyor: hepsini ödemek zorunda mıyım?

Çoğu durumda hayır. Sigortacı karşı tarafın zararını tam öder, ama size rücu (recours / verhaal) etmesi tip sözleşmedeki koşullara ve tavana bağlıdır.

Rücunun koşulları. Sigortacı, sürücünün sarhoşluk hâlinde (état d’ivresse) veya davranışlarının kontrolünü kaybettiren uyuşturucu ya da ilaç etkisi altında olduğunu ve bunun kazaya yol açtığını ispatlamalıdır (tip sözleşme ek md. 46 2°). Trafik kurallarındaki yasal alkol sınırının aşılması tek başına “sarhoşluk hâli” ile aynı şey değildir; tip sözleşme sayısal bir eşik vermez. Uygulamada mahkemeler illiyeti karinelerle de kurabiliyor: yüksek alkol düzeyi ve frenleme izi olmaması gibi unsurlar birlikte değerlendirilir (Liège İstinaf 25.1.2016, bir kişi sigortası dosyası). Kazaya karşı tarafın kusuru, yolun durumu veya teknik bir arıza yol açtıysa illiyet tartışılabilir.

Tutar. Rücu, sigortacının net harcamasına göre hesaplanır: ödenen tazminat, yargılama giderleri ve faizler; bunlardan muafiyet ve geri alınan tutarlar düşülür (ek md. 44, 49).

net harcama 11.000 €’ya kadar: tamamı;
11.000 €’nun üstü: 11.000 € + aşan kısmın yarısı, ama en fazla 31.000 €.

Örnek: sigortacı 30.000 € ödediyse rücu 20.500 €’dur; 100.000 € ödediyse 31.000 €. Rücu ayrıca kişisel sorumluluk payınızla sınırlıdır: kusur paylaşılmışsa (ör. %50) rücu da o pay üzerinden hesaplanır. Metinde bu tutarlar için endeksleme yoktur. Kazayı kasten çıkardıysanız ya da sözleşme yapılırken kasten yanlış beyanda bulunduysanız tavan uygulanmaz ve tamamı istenir (ek md. 45 2°, 46 1°).

Usul kontrolleri.

Sigortacı rücu niyetini olguları öğrenir öğrenmez ve dayandığı sebebi belirterek bildirmelidir. Bildirilmeyen bir sebebe dayanan rücu hakkı düşer (Sigorta Kanunu md. 152; Cass. 16.4.2021, C.20.0151.N).
Bildirimin size ulaştığını sigortacı ispatlar; yanlış adrese gönderilen taahhütlü mektup için “geri dönmedi” demek yetmez (Cass. 14.3.2019, C.18.0056.F).
Rücu davası, sigortacının ödeme yaptığı tarihten itibaren 3 yılda zamanaşımına uğrar (md. 88 §3; Cass. 20.6.2025, C.24.0166.N).

Hangi metin uygulanır? 2018 tip sözleşmesi, yürürlüğe girdiği 12.5.2018’den itibaren meydana gelen kazalara uygulanır (KB 16.4.2018 md. 6). Daha eski kazalarda 1992 tip sözleşmesi (KB 14.12.1992, md. 24-25) geçerlidir. Orada eşikler biraz daha düşüktür: net harcama 10.411,53 €’ya kadar tamamı, üstünde yarısı, en az 10.411,53 € ve en fazla 30.986,69 €; kasıtsız beyan hatasında rücu en fazla 247,89 €’dur. Bu tutarlar eski metindeki 420.000 ve 1.250.000 Belçika frangının (10.000 frank için 247,89 €) avroya çevrilmiş karşılığıdır.

Sigortacıdan net harcamanın kalem kalem dökümünü, ödeme tarihlerini ve rücu bildiriminin kopyasını isteyin. Tutar kesinleştikten sonra ödeme planı konusunda görüşmek mümkündür. Alkolün kendi aracınızın kasko teminatına ve kendi yaralanmalarınıza etkisi ayrıca poliçelerinize göre değerlendirilir; para cezaları hiçbir sigortayla karşılanamaz (md. 155).

Aracımı ödünç verdim, arkadaşım kusurlu bir kazaya karıştı: karşı taraf tazmin edilir mi, sigorta bize rücu edebilir mi?

Evet, karşı tarafın zararı ödenir. Zorunlu trafik sigortası araca bağlıdır ve aracı kim kullanırsa kullansın sürücünün sorumluluğunu karşılar (1989 Kanunu md. 3 §1; ek md. 41). Tek istisna aracı çalan kişidir. “Sürücü poliçede yazılı değil” veya “kullanım şartlarına uyulmadı” gibi itirazlar zarar görene karşı ileri sürülemez (1989 Kanunu md. 16; Sigorta Kanunu md. 151).

Sigortacı kime, ne zaman rücu edebilir? Yalnızca tip sözleşmede sayılan hâllerde (ek md. 44-48):

Beyanınız yanlışsa: Sözleşmede aracı yalnızca sizin kullandığınızı ya da asıl sürücünün başka biri olduğunu beyan ettiyseniz ve bu beyan gerçeği yansıtmıyorsa, kasıt varsa net harcamanın tamamı, kasıt yoksa en fazla 250 € sizden istenebilir (ek md. 45 2°-3°). Bir arkadaşa ara sıra ödünç vermek, beyanınızı kendiliğinden yanlış yapmaz; size hangi sorunun sorulduğuna bakılır. Sigortalar Komisyonu, sigortacıların “asıl sürücü” gibi tanımlar yerine somut sorular sormasını istemiştir (FSMA, görüş C 2019/2).
Sürücünün kendi kusurları: Arkadaşınız alkollüyse veya kazayı kasten çıkardıysa rücu sürücüye yönelir (ek md. 46).
Ehliyet ve yaş: Sürücünün geçerli ehliyeti yoksa, yaşı tutmuyorsa, ehliyet kısıtlamasını ihlal ettiyse veya Belçika’da sürüş yasağı varsa sigortacı hem size hem sürücüye rücu edebilir; bu hâllerde kazayla bağ aranmaz (1989 Kanunu md. 16bis; ek md. 47 §2; Cass. 22.6.2026, C.25.0381.F, 1992 tip sözleşmesi hakkında). Salt idari bir formaliteye uyulmaması rücuya yol açmaz. İhlalin başka bir sigortalıya ait olduğunu ve talimatınıza aykırı veya bilginiz dışında gerçekleştiğini ispatlarsanız size rücu edilemez. Burada iki koşuldan birini ispatlamanız yeter: ihlal başka bir sigortalıya aitse veya talimatınıza aykırı ya da bilginiz dışında gerçekleştiyse rücu yoktur. Tip sözleşme bu iki koşulu “ve” ile bağlıyor (ek md. 47 §3), ama bir kraliyet kararnamesi kanundan aleyhe sapamaz: kanun Kral’a rücuyu yalnızca sınırlama yetkisi verir (Sigorta Kanunu md. 152), tip sözleşme de ancak sigortalı lehine değiştirilebilir (KB 16.4.2018 md. 1). Mahkemeler kanuna aykırı bir kararnameyi uygulamaz (Anayasa md. 159). Bu çelişkiye ilişkin bir mahkeme kararı veya doktrin bulamadık. Tip sözleşmenin bugünkü metni (eki KB 5.2.2019 ile yenilendi, yürürlük 1.3.2019) ile incelediğimiz bir sigortacının 2023 tarihli araç sigortası genel şartları da “ve” der. Bu yüzden itirazınızda doğrudan 1989 Kanunu md. 16bis son fıkrasına dayanın. Ek md. 47 §3, kanunda karşılığı olmayan §1 hâllerinde (muayene, yarış, yolcu) ise olduğu gibi uygulanır.
Muayenesiz araç: Kazayla bağ ispatlanırsa rücu mümkündür (ek md. 47 §1 1°).

Muafiyet ve prim. Birçok poliçe, beyan edilmemiş (çoğunlukla genç) bir sürücü kullanırken ek bir muafiyet (franchise) uygular. Bu muafiyet zarar görene karşı ileri sürülemez, ama poliçe sahibi olarak siz ödersiniz (ek md. 49). Sigortalar Komisyonu, artan primin ve muafiyetin yalnızca poliçe sahibine ait olduğunu, aracı ara sıra ve ücretsiz kullanan sürücüye yüklenemeyeceğini belirtmiştir (FSMA, görüş C 2026/3). Hasar kaydınız ve priminiz de etkilenebilir.

Kendi aracınızdaki ve arkadaşınızdaki zarar. Aracınızın hasarını zorunlu sigorta karşılamaz; kaskonuz varsa sürücüyle ilgili şartlarına bakın. Kusurlu sürücünün kendi yaralanmaları da zorunlu sigortadan ödenmez (ek md. 42); bunun için sürücü sigortası gerekir.

Otomatik ödeme gerçekleşmedi, kazadan sonra teminatın askıya alındığı söylendi: sigortacı ödemeyi reddedebilir mi?

Zarar görene karşı hayır. Prim ödenmediği için teminatın askıya alınması zarar görene karşı ileri sürülemez; sigortacı onu öder. Sizin açınızdan sorun, sigortacının ödediğini sizden geri isteyip isteyemeyeceğidir. Bu da askının geçerli olup olmadığına bağlıdır. Bir taksitin ödenmemesi tek başına teminatı durdurmaz; sigortacının sizi kanuna uygun biçimde ihtar etmesi gerekir (Sigorta Kanunu md. 69).

Geçerli bir ihtarın şartları (md. 70-71; ek md. 18):

icra memuru tebliği veya taahhütlü gönderi ile yapılmalıdır; nitelikli elektronik taahhütlü gönderi de bu şartı karşılar (Ekonomik Hukuk Kanunu md. XII.25 §7). Adi e-posta, SMS ya da bankanın ödeme ret bildirimi ihtar sayılmaz;
ödeme için en az 15 günlük süre verilmelidir; süre tebliğin veya postaya verilişin ertesi günü başlar;
primin tutarını ve vade tarihini, ödememenin sonuçlarını, sürenin başlangıcını ve askının hangi gün başlayacağını belirtmelidir.

Yargıtay’a göre ihtar, askının hangi an başlayacağını kesin olarak hesaplamanıza imkân vermelidir; ama sonuçların kalıp bir ifadeyle yazılması gerekmez (Cass. 4.12.2025, C.24.0384.N). Askı, sürenin bittiği günün ertesi günü başlar; ondan önceki kazalar teminat altındadır. Mektubun size fiilen ulaşması şart değildir; süre postaya veriliş tarihinden işler. Ama gönderiyi ve içeriğini sigortacı ispatlamalıdır.

İhtar geçersizse teminat devam eder: sigortacı zarar göreni öder ve bu sebeple size rücu edemez. Ödenmemiş prim ise borç olarak kalır.

Askı geçerli ve kazadan önce başlamışsa da zarar gören yine sigortacınızdan tazminat alır. Kanun zarar görene karşı yalnızca sözleşmenin iptalini, feshini, sona ermesini veya askıya alınmasını ileri sürmeye izin verir (Sigorta Kanunu md. 151 §1; 1989 Kanunu md. 16); prim ödenmediği için yalnızca teminatın askıya alınması bunlardan biri değildir. Yargıtay bu ayrımı 1961’den beri yapar ve doktrin de aynı görüştedir. Tip sözleşme de bu yüzden askı hâlinde sigortacıya poliçe sahibine rücu hakkı tanır (ek md. 18 §3, 45 1°). Bu rücu 11.000 / 31.000 € tavanına tabidir ve kazadaki kişisel sorumluluk payınızla sınırlıdır (ek md. 44); kazada hiç kusurunuz yoksa rücu da yoktur. Yargıtay birleşik daireleri bunu 1992 tip sözleşmesi döneminde, teminatı askıdaki bir poliçe ve 29bis kapsamında yapılan ödemeler için karara bağladı: sigortalının sorumlu olmadığı tutarlar için rücu tanıyan bir kayıt, tip sözleşmeden poliçe sahibi aleyhine sapmadır (Cass. 19.6.2015, C.14.0150.N).

Poliçe kazadan önce feshedildiyse durum farklıdır. Fesih zarar görene karşı ileri sürülebilir; zarar gören Ortak Garanti Fonu’na (Fonds commun de garantie belge) başvurur (1989 Kanunu md. 19bis-11 §1 8°). Fon ödediğini araç sahibinden geri ister ve bu rücu 31.000 € tavanıyla sınırlı değildir (md. 19bis-14 §5). Prim ödenmeyince sigortacı aynı ihtarla hem askıya alıp hem feshedebilir (md. 71); ihtarın feshi de bildirip bildirmediğine bakın. Yargıtay, sigorta kartını önceden vermiş olsa bile sigortacının prim ödenmediği için sözleşmeyi feshedebileceğine karar verdi (Cass. 18.2.2021, C.18.0606.F). Sigortasız araç kullanmak ayrıca bir suçtur (md. 22).

Diğer kurallar. Muaccel primleri ödediğiniz anda askı sona erer, ama geriye etkili olmaz (md. 71). Askı süresince doğan primler en fazla iki yıl için istenebilir (md. 72). Prim aranacak borçtur (md. 67); otomatik ödemenin banka ya da sigortacı tarafındaki bir hata yüzünden çekilmediğini gösterebiliyorsanız bunu belgeleyin. Ombudsman’ın 2025 raporu taksitli ödemede çekilemeyen primlerden kaynaklanan şikâyetlere ayrıca değiniyor.

İhtar mektubunun kopyasını ve taahhütlü gönderi makbuzunu isteyin, tarihleri hesaplayın ve kaza tarihiyle karşılaştırın. Ayrıntılar için ret kararı rehberimize bakın.

Taşındım, fesih mektubu eski adresime gitmiş ve poliçenin bittiğini kazadan sonra öğrendim: aracı veya sigortacı sorumlu mu?

Olabilir. Sonuç, mektubun sigortacının bildiği son adrese gidip gitmediğine, adres değişikliğini kime bildirdiğinize ve aracınızın türüne bağlıdır.

Kurallar. Adres değişikliğini sigortacıya bildirmekle yükümlüsünüz (ek md. 5 5°). Sigortacı bildirimleri kendisinin bildiği son adrese gönderir (ek md. 37 §2). Size düşen bildirimler sigortacının adresine veya sözleşmede bu iş için belirlenmiş kişiye yapılır (ek md. 37 §1). Poliçeniz aracınızı bildirim muhatabı olarak gösteriyorsa, aracıya bildirmek sigortacıya bildirmek sayılır. Taahhütlü fesih mektubunda süre postaya verilişin ertesi günü başlar (md. 70, 84); bu yüzden doğru adrese gönderilmiş bir mektubu almamış olmanız tek başına feshi geçersiz yapmaz.

Aracınızın türü önemli.

Acente (agent) sigortacı adına ve hesabına çalışır. Vekâlet kuralları gereği, vekâlet sınırları içinde acenteye yapılan bildirim sigortacıya yapılmış sayılır; poliçede, acentenin sözleşmesinde veya yazışmalarda acentenin sözleşme işlemlerini yürüttüğünü gösteren her belge önemlidir. Örneğin Liège İstinaf Mahkemesi, sigortalının brokerinin hasarı sigortacının hasarları yönetmekle görevlendirdiği acenteye bildirdiği bir dosyada, zamanaşımının hasar ihbarıyla kesildiğini kabul etti ve aynı acentenin bildirdiği ret kararını sigortacının kararı saydı (3.3.2009, 2006/RG/1561). Bu ilkeyi açıkça koyan bir Yargıtay kararı bulamadık; ihbarı acente aracılığıyla yapsanız da sigortacıya yazılı ve tarihli bir kopya gönderin. Acente yalnızca bir sigortacıya bağlıysa (agent lié), sigortacı onun eylem ve ihmallerinden tamamen sorumludur. Sigortacının gerçek ya da görünüşteki vekili olmayan bir aracıya verilen bilgi ise sigortacıya verilmiş sayılmaz; bilgiyi iletmeyen o aracı size karşı kendisi sorumlu olabilir (Liège İstinaf Mahkemesi 25.6.2008, 2005/RG/1708). Kanun aynı ilkeyi prim ödemesi için açıkça yazar: sigortacının vekili gibi görünen ve ödemeyi isteyen kişiye yapılan ödeme sizi borçtan kurtarır (Sigorta Kanunu md. 67 f. 2). Ters yönde de kural aynıdır: zamanaşımının yeniden işlemeye başlaması için sigortacı kararını size ya da bunu almakla görevlendirdiğiniz vekile bildirmelidir; sizi temsil eden birine, örneğin brokerinize bildirmesi tek başına yetmez (Yargıtay 18.4.2016, C.15.0450.F).
Broker (courtier) kural olarak sizin adınıza hareket eder. Bildiriminizi sigortacıya iletmediyse kendi mesleki sorumluluğu doğar. Brokerin müşterilerinin çıkarına dürüst ve profesyonel davranma yükümlülüğü vardır (Sigorta Kanunu md. 279) ve mesleki sorumluluk sigortası zorunludur (md. 266). Aracının sorumluluğuna 3 yıllık sigorta zamanaşımı uygulanmaz (Ombudsman 2022 raporu); sözleşmeden doğan bu dava için genel süre 10 yıldır (eski Medeni Kanun md. 2262bis §1). Sözleşme dışı sorumluluğa dayanan taleplerde süre, zararı ve sorumluyu öğrenmeden itibaren 5 yıldır (aynı madde). Medeni Kanun’un 6. Kitabı bu süreyi değiştirmedi.

Sigortacı yeni adresinizi biliyorsa. Adres değişikliğini sigortacıya veya sözleşmede belirlenen kişiye bildirdiyseniz ve fesih mektubu yine de eski adrese gittiyse, bildirim tip sözleşmenin istediği “son bilinen adrese” yapılmamış olur ve fesih usulüne uygun bildirilmemiştir. Bildirimin doğru adrese gönderildiğini sigortacı ispatlar; Yargıtay, yanlış adrese gönderilen taahhütlü bir rücu bildirimi için “mektup geri dönmedi” savunmasını yeterli bulmadı (Cass. 14.3.2019, C.18.0056.F). Bu durumda sözleşme sürer ve sigortacı öder. Liège İstinaf Mahkemesi de sigortacının kendi hatasıyla (poliçeye yanlış adres yazılmıştı) yanlış adrese gönderdiği prim ihtarının ve fesih mektubunun hiçbir sonuç doğurmadığına, poliçenin sürdüğüne ve sigortacının hasarı ödemesi gerektiğine karar verdi (4.10.2017, 2016/RG/752).

Kazanın sonuçları. Fesih geçerliyse ve kazadan önce etkili olduysa zarar göreni Ortak Garanti Fonu öder ve ödediğini araç sahibinden tavansız geri ister (1989 Kanunu md. 19bis-11 §1 8°, 19bis-14 §5). Bu tutarlar çok yüksek olabilir: Anayasa Mahkemesi’nin incelediği bir dosyada Fon’un ödediği tutar 392.305,78 € idi (karar 12/2022). Fesih geçersizse sözleşme sürer ve sigortacı öder. Ödemek zorunda kaldığınız tutarı, hatası olan aracıdan veya sigortacıdan zarar olarak isteyebilirsiniz.

Hemen yapın: Aracınızı sigortalatmadan trafiğe çıkarmayın. Adres değişikliğini bildirdiğiniz e-postayı veya mektubu tarihiyle saklayın. Sigortacıdan fesih mektubunun kopyasını ve gönderi kanıtını, aracıdan yazılı açıklama ve mesleki sorumluluk sigortacısının bilgilerini isteyin. Aracının hangi sıfatla kayıtlı olduğunu FSMA’nın aracı sicilinden kontrol edin. Önce şikâyet servisine, sonra Ombudsman’a başvurun; Ombudsman aracılarla ilgili şikâyetlere de bakar. Hukuki koruma sigortanız varsa avukat masraflarını karşılayabilir (hukuki koruma rehberi).

Kontrol listesi

Rücu bildirimi ne zaman geldi, hangi sebebe dayanıyor? Sonradan yeni bir sebep eklendi mi?
Net harcamanın dökümü: muafiyet ve geri alınanlar düşüldü mü, 11.000 / 31.000 € tavanı uygulandı mı?
Kusur payınız ne kadar? Rücu bu payla sınırlıdır.
Alkol: sigortacı sarhoşluğu ve kazayla bağı ispatladı mı?
Ödünç araç: sigortacının dayandığı tip sözleşme maddesi hangisi? Beyan hatası kasıtsızsa en fazla 250 €.
Askı veya fesih: taahhütlü ihtar, en az 15 gün, zorunlu içerik ve doğru adres var mı? Kaza askıdan önce mi oldu?
Rücu davası için 3 yıllık süre ödeme tarihinden işler (Süreler rehberi).
Şikâyet servisi, ardından Ombudsman.

Benzer kararları Kararlar sayfasında konuya göre arayabilirsiniz.

Kaynaklar

Bu rehber genel bilgi amaçlıdır, hukuki tavsiye değildir. Bilgiler 09.10.2026 tarihi itibarıyla günceldir.